Władza rodzicielska – ograniczenie i odebranie dla dobra dziecka

Ograniczenie praw rodzicielskich (czyli władzy rodzicielskiej) polega na zmniejszeniu obowiązków i uprawnień, które przysługują rodzicom wobec ich dzieci.

Wniosek o odebranie lub ograniczenie praw rodzicielskich

Każdy z rodziców może złożyć wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej, co często praktykuje się w sprawach rozwodowych. W wyjątkowych sytuacjach postępowanie może zostać wszczęte z urzędu na wniosek np. pedagoga lub psychologa szkolnego, który zauważy niepokojące sygnały.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej może polegać na:

1. zobowiązaniu rodziców i dziecka do określonego postępowania (np. dziecka do chodzenia do szkoły, rodziców do współpracy z asystentem rodziny),

2. określeniu, jakich czynności rodzice nie mogą wykonywać bez zezwolenia sądu,

3. umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, pieczy zastępczej lub innej placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Odebranie praw rodzicielskich

Odebranie władzy rodzicielskiej polega na utraceniu przez rodziców wszelkich atrybutów, jakie wchodzą w zakres władzy rodzicielskiej. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w ten sposób określa, co wchodzi w jej zakres:

Art. 95. § 1.Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.
§ 2. Dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo, a w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń rodziców formułowanych dla jego dobra.

Władza ta więc obejmuje uczestniczenie w wychowywaniu, zarządzanie pieniędzmi i własnością dziecka, oficjalne występowanie w jego imieniu i decydowanie o sprawach dotyczących jego życia, np. wyborze przedszkola, szkoły.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyraźnie mówi:

Art. 111. § 1. Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców.

Trwałą przeszkodą w wykonywaniu władzy rodzicielskiej może być zdiagnozowanie u rodzica choroby psychicznej uniemożliwiającej opiekę, wyjazd rodzica i zerwanie przez niego kontaktów, ubezwłasnowolnienie lub skazanie na karę pozbawienia wolności, a także inne rażące zaniedbania wobec dziecka. Jeśli przeszkoda nie jest trwała, jest to podstawą do zawieszenia, a nie pozbawienia władzy rodzicielskiej. Nietrwałą przeszkodą może być krótkotrwały pobyt w zakładzie karnym, rehabilitacja, leczenie szpitalne. Nie ma znaczenia przy tym, czy przyczyna jest zawiniona przez rodzica czy też nie.

Prawa rodzicielskie mogą być odebrane również w sytuacji, gdy rodzice:

• zmuszają dziecko do pracy, która jest nieodpowiednia do jego wieku i stanu zdrowia;
• mają negatywny wpływ na dziecko, np. skłaniają do prowadzenia niemoralnego trybu życia, rozpijają dziecko, nakłaniają do popełnienia przestępstwa;
• karzą dziecko w sposób zagrażający jego zdrowiu fizycznemu i psychicznemu.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być ustanowione wobec jednego lub obojga rodziców.

Czy można przywrócić prawa rodzicielskie?

Mimo pozbawienia władzy rodzicielskiej, rodzice mają prawo do utrzymywania kontaktów z dzieckiem zarówno w formie utrzymywania korespondencji, telefonicznie, ale także spotykania się. Jeśli przyczyna, na podstawie której rodzice zostali pozbawieni praw rodzicielskich, przestała istnieć, sąd opiekuńczy może przywrócić władzę rodzicielską.