zestresowany mężczyzna
© Rido/Fotolia.com
Styl życia

Za co odpowiada kortyzol i jakie są jego normy – kiedy wykonać badanie poziomu kortyzolu

Poziom kortyzolu zwiększa się w sytuacjach stresowych. Nadmierne podwyższenie jego stężenia mogą sygnalizować m.in. nadciśnienie tętnicze lub zaburzenia nastroju. Badanie poziomu kortyzolu należy też wykonać w przypadku zmniejszenia libido lub zmian w budowie ciała.

Poziom kortyzolu zwiększa się w sytuacjach stresowych. Nadmierne podwyższenie jego stężenia mogą sygnalizować m.in. nadciśnienie tętnicze lub zaburzenia nastroju. Badanie poziomu kortyzolu należy też wykonać w przypadku zmniejszenia libido lub zmian w budowie ciała.

 

Kortyzol jest wytwarzany w korze nadnerczy. Jego produkcję stymuluje hormon adrenokortykotropowy (ACTH) z przysadki. Działają na zasadzie sprzężenia zwrotnego - wzrost poziomu kortyzolu zmniejsza ilość ACTH.

Funkcje kortyzolu w organizmie

Kortyzol jest nazywany hormonem stresu. Większe ilości kortyzolu są wydzielane w sytuacjach podwyższonego napięcia. Wtedy organizm produkuje też więcej glukozy, która jest zamieniana w energię. Ten hormon obniża odporność człowieka i podnosi ciśnienie.

 

Kortyzol stymuluje wytwarzanie pozostałych hormonów pojawiających się w sytuacji stresowej. Adrenalina i noradrenalina wraz z kortyzolem pomagają radzić sobie z czynnikami wywołującymi stres.

 

Kortyzol ma swój udział w gospodarce węglowodanowej, białkowej i tłuszczowej organizmu. Reguluje też równowagę wodno-elektrolitową. Działa przeciwzapalnie i zwiększa produkcję soku żołądkowego. Podnosi ciśnienie krwi. 

 

Kortyzol stosuje się w leczeniu astmy oskrzelowej. Jest podawany w przypadku wstrząsu anafilaktycznego i innych stanach zagrożenia życia, np. przy ostrych dusznościach w przebiegu astmy.

Kiedy wykonać badanie poziomu kortyzolu?

Badanie poziomu kortyzolu powinno się wykonać w przypadku objawów mogących wskazywać na zwiększenie stężenia hormonu we krwi jak i jego zmniejszenie.

 

Objawy nadmiaru kortyzolu to:

  • nadciśnienie tętnicze, połączone z zawrotami i bólami głowy,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • zmniejszenie popędu seksualnego u mężczyzn,
  • zmiany w budowie ciała - pojawienie się tkanki tłuszczowej na policzkach, szyi, nad obojczykami, a także na tułowiu, zmniejszenie mięśni kończyn, 
  • szybsze zmęczenie, cieńsza skóra, pojawianie się rozstępów i trądziku,
  • duże pragnienie i oddawanie większej ilości moczu niż zwykle,
  • bezsenność, zaburzenia nastroju i stany depresyjne,
  • zakażenia odporne na leczenie, będące skutkiem zmniejszonej odporności organizmu.

Objawy wskazujące na niski poziom kortyzolu we krwi to:

  • mniejsza tolerancja czynników stresogennych,
  • niskie ciśnienie tętnicze,
  • luźne stolce,
  • apetyt na słone pokarmy,
  • ciągłe osłabienie, mogą się pojawiać omdlenia,
  • niechęć do podejmowania aktywności fizycznej.

Badanie poziomu kortyzolu - normy i interpretacja badania

Stężenie kortyzolu we krwi różni się w zależności od pory dnia. Najniższe jest późnym wieczorem, a najwyższe rano. Normy kortyzolu to:

  • około godziny 8:00: 5-25 ug/dl (0,14-0,96 umol/l lub 138-690 nmol/l);
  • około godziny 12:00: 4-20 ug/dl ( 0,11-0,54 umol/l lub 110-552 nmol/l);
  • około godziny 24:00: 0-5 ug/dl (0, -0,14 umol/l lub 0,0-3,86 nmol/l).

Poziom kortyzolu oznacza się również w moczu. Jego norma to 80-120 ug/24 godziny.

 

Stężenie kortyzolu ponad normę może być spowodowane:

  • nadmiernym wydzielaniem hormonu adrenokortykotropowego (ACTH); najczęściej przy gruczolaku przysadki wydzielającym ACTH; bardzo rzadko pojawia się przy raku płuc, tarczycy lub guzie nadnerczy wydzielającym ACTH;
  • guzem nadnerczy wydzielającym kortyzol - rzadko;
  • długotrwałym leczeniem glikokortykosteroidami,
  • przewlekłym stresem, anoreksją, depresją, zaburzeniami snu lub intensywnym wysiłkiem fizycznym.

Zbyt niski poziom kortyzolu może wynikać z :

  • pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy (choroby Addisona), 
  • niedoczynności spowodowanej reakcją autoimmunologiczną, zakażeniem lub wrodzonym przerostem nadnerczy.
 

urządzenie do USG
© zayacsk/Fotolia.com
Styl życia
Badania nadnerczy: kiedy wykonuje się USG i badanie hormonów nadnerczy
Badania nadnerczy to badanie hormonów nadnerczy i badania obrazowe, np. USG nadnerczy. Wykonuje się je m.in. wtedy, gdy leczenie nie zmniejsza wykrytego nadciśnienia krwi.

Badania nadnerczy to badanie hormonów nadnerczy i badania obrazowe, np. USG nadnerczy. Wykonuje się je m.in. wtedy, gdy leczenie nie zmniejsza wykrytego nadciśnienia krwi.   Najczęściej występujące choroby nadnerczy to guzki: łagodne przerosty, czynne hormonalnie gruczolaki i rzadziej nowotwory złośliwe. Korę nadnerczy mogą uszkodzić autoimmunologiczne procesy zapalne i przerzuty nowotworów. Za co odpowiadają nadnercza? Nadnercza należą do narządów parzystych – położone są nad obiema nerkami. Każde składa się z rdzenia i kory. Kora nadnerczy stymuluje wydzielanie hormonów sterydowych. Są to: aldosteron, kortyzol i w nieco mniejszym stopniu hormonów płciowych. Rdzeń nadnerczy jest odpowiedzialny za syntezę adrenaliny oraz noradrenaliny.   Hormony nadnerczy regulują: ciśnienie krwi, gospodarkę wodno-elektrolitową, metabolizm, pracę układu immunologicznego, poziom cukru we krwi. Choroby nadnerczy – objawy Objawy, które mogą wskazywać na choroby nadnerczy i wymagają dokładnych badań to: wysoki poziom cukru we krwi , wysokie ciśnienie tętnicze , źle reagujące na leczenie, zaburzenia pracy serca, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, np. niski poziom potasu we krwi i częste oddawanie moczu. Patologie nadnerczy często nie są rozpoznawane. Niektóre badania specjalistyczne w tym kierunku nie są powszechnie dostępne. Objawy chorób nadnerczy bywają nieswoiste i łatwo można je zbagatelizować bądź pomylić z mniej poważnymi schorzeniami. Hormonalne badania nadnerczy W diagnostyce chorób nadnerczy najczęściej oznacza się poziom kortyzolu w dobowej zbiórce moczu i surowicy krwi. Należy wykonać dobową zbiórkę moczu, ponieważ stężenie kortyzolu różni się w zależności od pory dnia....

dwie probówki z krwią
© somkanokwan/Fotolia.com
Styl życia
Badanie hormonu ACTH: kiedy je wykonać, jakie choroby można dzięki niemu rozpoznać
Adrenokortykotropina (ACTH) to hormon wydzielany przez przysadkę mózgową. Badanie ACTH zleca się w diagnostyce niewydolności przysadki mózgowej, podwzgórza i kory nadnerczy. Polega ono na pobraniu krwi żylnej.

Adrenokortykotropina (ACTH) to hormon wydzielany przez przysadkę mózgową. Badanie ACTH zleca się w diagnostyce niewydolności przysadki mózgowej, podwzgórza i kory nadnerczy. Polega ono na pobraniu krwi żylnej.   Objawami, które warto zweryfikować poprzez badanie ACTH, są m.in.: zmęczenie, nadmierne owłosienie ciała , a u kobiet także nieregularne miesiączki. Czym jest adrenokortykotropina, czyli hormon ACTH Hormon adrenokortykotropowy (ACTH) jest wydzielany przez przysadkę mózgową. Hormon ten stymuluje korę nadnerczy do produkcji kortykosteroidów: kortyzolu , kortykosteronu i kortyzonu, które regulują w organizmie przemiany białek, tłuszczów i węglowodanów. ACTH wpływa też w pewnym stopniu na produkcję androgenów i estrogenów. Adrenokortykotropina wpływa ponadto na melanocyty, czyli komórki barwnikowe skóry, które wydzielają melaninę, naturalny pigment barwiący skórę , włosy i tęczówkę oka. Kiedy zalecane jest badanie ACTH Badanie ACTH przeprowadza się, aby potwierdzić niewydolność kory nadnerczy, uszkodzenie przysadki mózgowej lub podwzgórza, które mogą być związane z nowotworem, napromieniowaniem, stanem zapalnym, krwotokiem lub urazem.   Hormon ACTH bada się również w diagnostyce nadczynności kory nadnerczy, na którą mogą wskazywać: zmęczenie, obniżenie popędu seksualnego, utrata apetytu i spadek masy ciała, u kobiet nieregularne miesiączkowanie, oraz częste oddawanie moczu w nocy. Wyniki badania ACTH pomagają też w zdiagnozowaniu nadmiernego bądź niedostatecznego wydzielania kortyzolu. Na nadmierne wydzielanie kortyzolu mogą wskazywać następujące objawy: nadciśnienie, gęste owłosienie ciała, okrągła twarz i wyraźne rozstępy na brzuchu. Na niedobór kortyzolu wskazują natomiast:...

©javitrapero/Fotolia
Styl życia
Zespół Cushinga i choroba Cushinga – czym się różnią i jakie są przyczyny chorób nadnerczy?
Choroba Cushinga to postać zespołu Cushinga, która może być zależna lub niezależna od hormonu ACTH. Wytwarza go przysadka mózgowa. ACTH wpływa na wydzielanie kortyzolu, który jest przyczyną zespołu Cushinga.

Choroba Cushinga to postać zespołu Cushinga, która może być zależna lub niezależna od hormonu ACTH. Wytwarza go przysadka mózgowa. ACTH wpływa na wydzielanie kortyzolu, który jest przyczyną zespołu Cushinga.   Nadnercza to gruczoł , którego nieprawidłowe funkcjonowanie może w efekcie spowodować zespół Cushinga. Natomiast zbyt wysoki poziom hormonów nadnerczy kontrolowanych przez przysadkę, wywołuje chorobę Cushinga. Zespół Cushinga a nadczynność kory nadnerczy Pierwotna nadczynność kory nadnerczy skutkuje wytwarzaniem zbyt dużej ilości hormonów sterydowych (glikokortykosteroidów). Najważniejszy spośród nich jest kortyzol i ma on największy wpływ na pojawienie się zespołu Cushinga. Organizm produkuje ten hormon w sytuacjach stresowych. Kortyzol bierze udział w procesach metabolicznych tłuszczów, cukrów i białek. Wpływa też na działanie układu odpornościowego. Nadmierna ilość hormonu ACTH przyczyną choroby Cushinga Pracę nadnerczy kontroluje przysadka mózgowa. Wytwarza ona hormon, który pobudza korę nadnerczy do produkcji ich własnych hormonów (w tym kortyzolu). Hormon kortykotropowy (ACTH), produkowany przez przysadkę , może mieć wpływ na pojawienie się choroby Cushinga. Tę chorobę określa się jako postać zespołu Cushinga zależną od ACTH. Zespół Cushinga może też zostać wywołany przez guza trzustki , tarczycy, rakowiaka lub grasiczaka. Te guzy powodują zespół ektopowego wydzielania ACTH. Leki glikokortykosteroidowe a występowanie zespołu Cushinga Kolejną przyczyną pojawienia się zespołu Cushinga może być przyjmowanie leków glikokortykosteroidowych, np. prednizolonu lub prednizonu. Stosuje się je m.in. w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów i astmy. Długotrwałe podawanie tych leków zwiększa...

Nasze akcje
Strefa luksusu

Marzysz o sielsko-anielskim relaksie? Znajdziesz go w hotelu Bania!

Partner
materiały prasowe Lenovo
Fleszstyle

Świetna jakość w stylowym opakowaniu. Natalia Szroeder wybrała laptop Lenovo Yoga Slim 7

Partner
rafal-brzozowski
Newsy

Ci uczestnicy „The Voice of Poland” robią karierę muzyczną. Znasz wszystkich?

Partner
fotona-tatuaż
Fleszstyle

Nieudany tatuaż lub makijaż permanentny ? Wiemy, jak się go pozbyć!

Partner
torebka-skoda-hollie-warsaw
Fleszstyle

Barbara Kurdej - Szatan: "Nie miałam pojęcia, że niezabezpieczone drobiazgi mogą uderzyć z taką siłą"

Partner
justyna-steczkowska
Newsy

Justyna Steczkowska ponownie w „The Voice of Poland”! To wyjątkowy czas dla artystki

Partner
Revitalift Filler L'Oréal Paris
Fleszstyle

Wiele może się zmienić w ciągu 10 lat, ale twoja skóra nie musi! Test linii Revitalift Filler L'Oréal Paris

Partner
kosmetyki-weleda
Fleszstyle

Weleda, czyli pielęgnacja w harmonii z naturą i człowiekiem

Partner