Cecha recesywna ujawnia się tylko wtedy, kiedy dana osoba odziedziczyła po rodzicach dwa recesywne warianty jednego genu. Do cech recesywnych należą m.in. niebieskie oczy, rude włosy. W ten sposób dziedziczy się także albinizm oraz mukowiscydozę.
WIDEO…
Cechy recesywne sprzężone z płcią, np. daltonizm, zapisane są na chromosomach płciowych. Podwójny chromosom X sprawia, że kobiety mogą przekazywać te cechy, mimo że nie ujawniają się one u nich samych.
Prawo Mendla i krzyżówki genetyczne
Informacje o tym, jakie cechy (m.in. wyglądu i temperamentu) dana osoba odziedziczy po swoich rodzicach zapisane są w genach. Każdy gen ma swoje miejsce na chromosomie. Człowiek ma 23 pary chromosomów, przy czym 22 pary są identyczne, a jedna para to chromosomy płciowe: X i Y. U kobiet na ogół występują dwa chromosomy X, u mężczyzn X i Y. Każdy gen na jednym z danej pary chromosomów ma swój odpowiednik na drugim chromosomie. Oba warianty danego genu nazywane są allelami.
Zgodnie z prawem Mendla każdy allel w parze może być dominujący (A) lub recesywny (a). Prowadzi to do trzech możliwych kombinacji:
- a-a,
- A-A,
- a-A.
Rodzaj kombinacji, który występuje u danej osoby, determinuje to, czy ujawnią się u niej pewne cechy zapisane w genach, czy też nie.
Definicja cechy recesywnej oraz jej przykłady
Cechę recesywną można zdefiniować jako taką, która zapisana jest w recesywnym wariancie genu. Cechy recesywne ujawniają się tylko wtedy, kiedy oba allele w danej parze są recesywne. Jeżeli dziecko odziedziczy po rodzicach tylko jedną kopię genu recesywnego, stanie się nosicielem zapisanej w nim cechy, ale nie ujawni się ona u niego. Jeżeli zarówno ojciec, jak i matka są nosicielami genu recesywnego, istnieje 25% szans, że u ich dzieci ujawni się dana cecha i 50% szans, że staną się jej nosicielami. Cecha ta może ujawnić się w kolejnych pokoleniach.
Przykładami cech recesywnych są:
- niebieskie oczy,
- rude włosy,
- przyrośnięty płatek ucha,
- grupa krwi 0.
Do chorób przekazywanych w sposób recesywny należą m.in.:
- mukowiscydoza,
- albinizm,
- alkaptonuria
- niedokrwistość sierpowatokrwinkowa (anemia sierpowata),
- talasemia,
- galaktozemia,
- choroba Taya-Sachsa.
Cecha recesywna sprzężona z płcią
Kobiety wyposażone są w dwa chromosomy XX. Jeśli na jednym z nich znajduje się gen uszkodzony, jego kopia na drugim chromosomie przejmuje jego funkcje. To sprawia, że kobiety mogą być nosicielkami niektórych cech i przekazywać je dzieciom, mimo że cechy te nie ujawniają się u nich samych. U mężczyzn, którzy odziedziczyli jeden gen, na ogół wystarcza on, aby zapisana w nim cech ujawniła się.
Przykładami chorób i zaburzeń, które można w ten sposób odziedziczyć, są m.in.:
- dystrofia mięśniowa Duchenne'a,
- zespół niewrażliwości na androgeny,
- dystrofia mięśniowa Beckera,
- ślepota barw (daltonizm),
- zespół łamliwego chromosomu X,
- hemofilia A i B,
- zespół Kabuki,
- zespół Retta.
