Migrena z aurą, czyli zaburzenia wzrokowe poprzedzające ból głowy. Jakie są jej przyczyny i czym się objawia?
Migrena z aurą najczęściej przybiera postać wzrokową. Towarzyszą jej objawy, takie jak: błyski przed oczami, niedowidzenie, a niekiedy całkowita utrata wzroku. Symptomy te mają charakter odwracalny.
Migrena z aurą najczęściej przybiera postać wzrokową. Towarzyszą jej objawy, takie jak: błyski przed oczami, niedowidzenie, a niekiedy całkowita utrata wzroku. Symptomy te mają charakter odwracalny. Migrena jest dolegliwością o podłożu neurologicznym, która występuje najczęściej u kobiet. Podstawowym objawem jest bardzo silny, napadowy ból głowy. Migrena z aurą polega na symptomach wzrokowych, które pojawiają się przed bólem głowy. Na czym polega migrena z aurą – przyczyny Migrena jest powszechnie występującą dolegliwością neurologiczną, która polega na epizodach silnego bólu głowy. Można ją podzielić na dwa główne rodzaje: migrenę z aurą (inaczej oczną) oraz bez aury. Pierwsze napady migrenowe pojawiają się najczęściej między 25. a 50. rokiem życia. Przyczyny migreny nie są dokładnie poznane, ale prawdopodobnie odpowiadają za nią uwarunkowania genetyczne, gdyż obserwuje się rodzinne występowanie choroby. Czynnikami, które wyzwalają napad są: zmiany hormonalne, odwodnienie organizmu, stres, zaburzenia lub niedostatek snu, bardzo głośne dźwięki, używki (alkohol, napoje z dużą zawartością kofeiny), jasne światło oraz nadmierny wysiłek fizyczny. Atak migreny może być sprowokowany również przez niektóre produkty żywnościowe. Są to najczęściej sery pleśniowe oraz cytrusy. Migrena jest wynikiem zaburzeń nerwowo-naczyniowych. Zmiany w układzie nerwowym powodują tzw. odpowiedź naczyniową, czyli zwężenie naczyń krwionośnych. Skutkiem jest przejściowe niedokrwienie tkanki mózgowej prowadzące do aury migrenowej, której towarzyszą objawy wzrokowe lub słuchowe. Objawy aury migrenowej Aura migrenowa oznacza ogniskowe napady neurologiczne, które występują bezpośrednio (nie więcej niż godzinę) przed atakiem migreny, czyli napadowym bólem głowy. Objawy aury mogą mieć charakter wzrokowy lub słuchowy, jednak najczęstszym rodzajem jest aura wzrokowa, nazywana również oczną. Wyróżnia się jej dwa rodzaje. Pierwszym z nich jest aura oczna typowa, której symptomami są: błyski, jasne plamki i mroczki przed oczami, zaburzenia ostrości widzenia, pomniejszenie bądź powiększenie przedmiotów, niedowidzenie połowiczne, całkowita chwilowa utrata wzroku. Wszystkie zaburzenia wzroku związane z aurą migrenową są odwracalne. Drugim rodzajem jest migrena z aurą nietypową, która objawia się w formie różnych symptomów ze strony układu nerwowego. Do najczęstszych należą: zaburzenia ruchowe, zaburzenia mowy, np. afazja – całkowite utracenie zdolności mówienia, zaburzenia czucia, np. drętwienia, niedowład połowiczy, zaburzenia równowagi i koordynacji. Diagnostyka i leczenie migreny z aurą Rozpoznanie migreny, a tym samym zaklasyfikowanie symptomów neurologicznych do aury migrenowej opiera się na obrazie klinicznym. Napad migrenowy w większości przypadków rozpoczyna się od jednostronnego bólu w okolicy czołowo-skroniowej, a z czasem narasta i rozprzestrzenia się, obejmując całą głowę. Bólowi głowy towarzyszą często inne objawy, takie jak: nudności i wymioty oraz nadwrażliwość na bodźce wzrokowe i dźwiękowe. Po zaobserwowaniu u siebie objawów aury i migreny należy udać się do lekarza w celu dopasowania i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Przy napadach migrenowych z towarzyszącymi wymiotami przyjmuje się leki przeciwbólowe (paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. naproksen) oraz przeciwwymiotne. W przypadku nieskuteczności tych leków, lekarz może przepisać tryptany – preparaty, które działają hamująco na przewodzenie czuciowe przez nerwy oka i oczodołu, łagodzą ból oraz zwalczają objawy współwystępujące z migreną.
4 proste zasady dbania o mózg: sen i odpoczynek, zdrowa dieta, aktywność fizyczna oraz trening umysłu
Sprawność mózgu można pobudzić lub zachować dzięki treningowi umysłu, czyli nauce i grom logicznym. Funkcjonowaniu narządu pomaga również sen, odpoczynek, ruch na świeżym powietrzu oraz dieta bogata w glukozę, magnez, witaminę E i kwasy tłuszczowe omega-3.
Sprawność mózgu można pobudzić lub zachować dzięki treningowi umysłu, czyli nauce i grom logicznym. Funkcjonowaniu narządu pomaga również sen, odpoczynek, ruch na świeżym powietrzu oraz dieta bogata w glukozę, magnez, witaminę E i kwasy tłuszczowe omega-3. Mózg człowieka składa się z 100 miliardów neuronów, które pracują także w czasie snu człowieka. 80 procent masy mózgu to woda. W narządzie nie ma receptorów nerwowych, które mogłyby rejestrować ból. Gry logiczne, krzyżówki i nauka języków obcych to doskonały trening umysłu Efektywność mózgu można zwiększyć dzięki treningowi umysłu. Ćwiczenia pozwalają poprawić pamięć i koncentrację. Każdego dnia przez 20 minut warto zajmować się: rozwiązywaniem krzyżówek – wspomagają proces zapamiętywania oraz skupiania uwagi; krzyżówki o różnym stopniu trudności można kupić w kioskach; rozwiązywaniem gier logicznych – dzięki nim można poprawić logiczne i abstrakcyjne myślenie oraz przyśpieszyć proces reagowania; gry są dostępne bezpłatnie w Internecie (wraz z rozwiązaniami); nauką języków obcych – pobudza mózg i usprawnia myślenie; czytaniem książek – wzbogaca umysł o nową wiedzę i słownictwo, a także usprawnia proces koncentracji przetwarzania danych. Trening umysłu warto wykonywać po odpoczynku i ćwiczeniach fizycznych oraz co najmniej godzinę po posiłku. Przydatne będzie też wywietrzenie mieszkania. Sen, odpoczynek i relaks korzystnie wpływają na pracę mózgu Prawidłowa praca mózgu nie jest możliwa bez odpoczynku. Sen i relaks pozwalają się wyciszyć, zebrać myśli, zregenerować mózg i przygotować go do pracy. Z tego powodu należy: wysypiać się – sen powinien trwać od 7 do 9 godzin; najlepiej, by odbywał się nocą, w ciemnym pomieszczeniu, w ciszy, na wygodnym łóżku i przy temperaturze 19-20 stopni Celsjusza; odpoczywać po pracy – po dniu pełnym obowiązków należy zrezygnować z aktywności umysłowej na przynajmniej 3 godziny; relaksować się – relaks powinien obejmować pasje, które sprawiają przyjemność i poprawiają humor; może to być słuchanie muzyki, spacerowanie lub np. robienie biżuterii. Jaką dietę stosować na zdrowy mózg? Funkcjonowanie mózgu jest uzależnione również od diety. Powinna ona składać się ze świeżych produktów, jak najmniej przetworzonych. W skład substancji przyjaznych mózgowi wchodzą: nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 – najlepszym źródłem są świeże ryby morskie, magnez – kakao, gorzka czekolada, pestki oraz orzechy mają największą ilość tego pierwiastka, glukoza – znajduje się w pieczywie, kaszach, makaronie, ryżu i owocach, witamina E – występuje w ziarnach zbóż, kiełkach, zielonych warzywach i olejach roślinnych. Aktywność fizyczna pomaga odstresować się i dotlenić mózg Ćwiczenia fizyczne sprawiają, że mózg jest dotleniony, a krew szybciej krąży w organizmie. Dzięki temu poprawia się koncentracja, pamięć, myślenie przestrzenne oraz proces przetwarzania danych. Ruch sprawia też, że człowiek jest bardziej szczęśliwy i odstresowany. Każdego dnia warto ćwiczyć w ulubiony sposób przez co najmniej pół godziny. Można biegać, gimnastykować się, tańczyć, grać w gry zespołowe, jeździć na rowerze, pływać lub uprawiać fitness. Najlepiej, by aktywność fizyczna była wykonywana na świeżym powietrzu. Mając pomysł na siebie, łatwiej zrealizujesz swoje cele. Sprawdź, jak znaleźć pomysł na siebie. Zaczynasz nową relację? Przekonaj się, czy podział obowiązków w związku jest potrzebny. Czujesz się niepewnie, gdy czarny kot przebiegnie ci drogę? Zobacz, dlaczego wierzymy w przesądy.
Mruganie oczami u dziecka jako tik nerwowy – reakcja na silny stres
Tiki nerwowe u dziecka mogą być bardzo różne, od mrugania oczami poprzez cmokanie do potrząsania ciałem.
Tiki nerwowe u dziecka mogą być bardzo różne, od mrugania oczami poprzez cmokanie do potrząsania ciałem. Tiki nerwowe występują wówczas, gdy dziecko przeżywa stresujący czas. Może wiązać się to ze zmianami w życiu, np. rozwodem rodziców, czy napięciem w związku z chodzeniem do szkoły. Gdy tiki są nasilone, dziecko warto zabrać do psychologa. Przyczyny powstawania tików nerwowych u dzieci Dorosłemu może się wydawać, że dziecko nie ma powodów do stresu, jednak jest to błędne przekonanie. Silne emocje, z którymi malec nie umie sobie poradzić i reaguje na nie tikami nerwowymi, mogą pojawić się zarówno w domu, jak i poza nim. Z pewnością sprzyja temu zmiana dotychczas ustabilizowanej sytuacji, np. kłótnie lub nawet rozwód rodziców, pójście do przedszkola czy do szkoły. Jeśli zaobserwuje się np. mruganie oczami u dziecka czy poruszanie brwiami albo tiki wokalne (mlaskanie, gwizdanie, mruczenie czy pochrząkiwanie i inne), trzeba spróbować dowiedzieć się, jaka jest faktyczna przyczyna tego stanu rzeczy. Tiki u dzieci a nerwica – rozróżnienie Mruganie oczami u dziecka bez innych symptomów towarzyszących nie świadczy jeszcze o nerwicy. Jednak gdy tikom prostym, takim jak m.in. grymasy płaczu lub śmiechu, poruszanie wargami, brwiami czy potrząsanie głową, towarzyszą kłopoty ze snem, jąkanie bądź nadmierne onanizowanie się, może to być objaw właśnie nerwicy. Dziecko należy obserwować, by zauważyć i wyeliminować z jego codzienności te zdarzenia, które nasilają stres. Czasem może być konieczna wizyta u psychologa. Sprawdź, jakie są objawy i jak wygląda leczenie tików nerwowych u dzieci. Niekontrolowane ruchy zdarzają się też w późniejszym okresie życia. Poznaj przyczyny tików nerwowych u dorosłych.
Ćwiczenia i higiena układu nerwowego mogą opóźnić postęp niektórych chorób
Choroby układu nerwowego mogą wynikać ze stresu i zbyt małej ilości snu. Profilaktyka chorób układu nerwowego opiera się między innymi na ćwiczeniach relaksacyjnych.
Choroby układu nerwowego mogą wynikać ze stresu i zbyt małej ilości snu. Profilaktyka chorób układu nerwowego opiera się między innymi na ćwiczeniach relaksacyjnych. Dla utrzymania dobrej kondycji układu nerwowego, warto zadbać, by w diecie znalazły się produkty bogate w kwasy omega-3, magnez, cynk oraz witaminy z grupy B. Najlepiej ograniczyć jedzenie tłuszczów zwierzęcych i stosowanie używek. Higiena układu nerwowego: warunki i ćwiczenia Dla utrzymania higieny układu nerwowego kluczowy jest zdrowy sen. Powinien być nieprzerywany i trwać w przypadku osób dorosłych od 7 do 8 godzin na dobę. Bardzo ważne jest także zachowanie prawidłowego rytmu dobowego, czyli spanie w nocy, pracowanie w dzień. Aby sen sprzyjał higienie układu nerwowego, warto podnieść jego jakość. Można to zrobić, wietrząc sypialnię przed pójściem do łóżka, minimalizując hałas z zewnątrz czy powstrzymując się od jedzenia ciężkostrawnych posiłków na kolację. Ważne jest unikanie negatywnego stresu (stres pozytywny to taki, który jest krótkotrwały i motywuje do działania). Stres negatywny, czyli długotrwały i silny, pogarsza jakość snu i samopoczucie psychiczne oraz fizyczne. Aby zachować należytą higienę układu nerwowego i zapobiec jego chorobom, warto wykonywać ćwiczenia relaksacyjne i skutecznie wypoczywać. Polegają one na rozciąganiu, rozluźnianiu mięśni i głębokim, powolnym oddychaniu. Przykładowe ćwiczenie: Ręce kładzie się na brzuchu i klatce piersiowej, a następnie bierze głęboki wdech przez nos. Po sekundzie powietrze powoli wypuszcza się przez usta. Choroby a higiena układu nerwowego Nerwice są grupą chorób układu nerwowego wywołanych przez długotrwały i intensywny stres. Objawy nerwic są fizyczne i psychiczne, np. zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia emocjonalne, natręctwa ruchowe i inne. Odmianą nerwicy natręctw jest zespół o nazwie zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Tego typu choroby układu nerwowego leczy się poprzez psychoterapię wspomaganą niekiedy farmakologicznie. Chorobą układu nerwowego, na którą wpływ ma także brak należytej higieny psychicznej jest również depresja. Podobnie jak nerwice, depresja daje symptomy psychiczne i fizyczne, w tym zaburzenia snu, apatię, zaburzenia apetytu, myśli samobójcze i obniżenie samooceny. Leczenie depresji opiera się na psychoterapii i przyjmowaniu leków. Najczęstsze choroby układu nerwowego, niezależne od przestrzegania zasad higieny tego układu to: udar mózgu, epilepsja, choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, autyzm, zapalenie mózgu. W przypadku udaru mózgu czy w stwardnieniu rozsianym, chorobie Parkinsona i chorobie Alzheimera konieczna jest rehabilitacja, która pozwala przywrócić lub jak najdłużej zachować sprawność układu nerwowego. Higiena i ćwiczenia mózgu i nerwów w chorobach neurodegeneracyjnych (polegających na obumieraniu komórek nerwowych) są bardzo istotne dla jakości i długości życia chorych. Obecny stan wiedzy nie pozwala na leczenie przyczynowe chorób neurodegeneracyjnych. Terapia opiera się zatem na eliminacji objawów i trenowaniu układu nerwowego, by był jak najdłużej sprawny. Możliwe jest przyczynowe leczenie zapalenia mózgu. W zależności od czynnika wywołującego infekcję choremu podaje się antybiotyki, leki przeciwwirusowe lub przeciwgrzybiczne bądź zwalczające pasożyty. Stałe podenerwowanie i zmęczenie? Zobacz czy to już nerwica: poznaj 4 objawy nerwicy. Chcesz poprawić jakość swojego snu? Dowiedz się, czym jest świadomy sen.
Drżenie nóg – nie ignoruj tego objawu. RLS może zwiastować zaburzenia neurologiczne
Drżenia nóg są nieprzyjemną dolegliwością, która najczęściej wskazuje na zespół niespokojnych nóg. Diagnostyka choroby polega przede wszystkim na wykluczeniu zaburzeń neurologicznych i metabolicznych, którym często towarzyszy RLS.
Drżenia nóg są nieprzyjemną dolegliwością, która najczęściej wskazuje na zespół niespokojnych nóg. Diagnostyka choroby polega przede wszystkim na wykluczeniu zaburzeń neurologicznych i metabolicznych, którym często towarzyszy RLS. Drżenie nóg jest niepokojącym objawem skłaniającym do wizyty u lekarza. Ta specyficzna dolegliwość najczęściej związana jest zaburzeniem o podłożu neurologicznym. Zespół niespokojnych nóg RLS, czyli zespół niespokojnych nóg jest jedną z częstszych przyczyn występowania u pacjenta drżenia nóg. Objawem towarzyszącym chorobie jest uczucie przymusu poruszania nogami oraz ruchy mimowolne. Pacjent odczuwa zmęczenie oraz ciężkość nóg, pojawiają się parestezje polegające na nieprzyjemnym uczuciu mrowienia. Dolegliwości nasilają się w ciągu nocy, co skutkuje bezsennością. Zespół niespokojnych nóg znacznie pogarsza jakość życia osoby chorej, która odczuwa ciągły niepokój w nogach. Wtórny zespół niespokojnych nóg RLS może występować pod dwoma postaciami: pierwotną oraz wtórną. Przyczyna pierwotnego zespołu zazwyczaj nie jest znana, a dotychczasowe badania naukowe wskazują na uwarunkowania genetyczne. Natomiast wtórny zespół niespokojnych nóg pojawia się wskutek istnienia innego schorzenia. Wtórny RLS może towarzyszyć różnym stanom, na przykład niedoborom żelaza, schyłkowej niewydolności nerek, stwardnieniu rozsianemu, chorobom reumatycznym oraz cukrzycy. Również ciąża, niewydolność żylna czy zażywanie określonych substancji jak alkohol, nikotyna, leki przeciwdepresyjne mogą predysponować do rozwoju wtórnego zespołu niespokojnych nóg. Inne przyczyny drżenia nóg Do innych przyczyn powstawania drżenia nóg zalicza się zaawansowane drżenia samoistne oraz chorobę Parkinsona. Drżenie nóg w przebiegu choroby Parkinsona jest symptomem rzadkim, ale może towarzyszyć innym objawom tej choroby. Schorzenie najczęściej objawia się drżeniem rąk o charakterze naprzemiennym, które pojawia się w momencie spoczynku. W przypadku choroby jaką są drżenia samoistne, dolegliwości ze strony kończyn dolnych są charakterystyczne dla zaawansowanego stadium choroby. Pierwszymi symptomami są drżenia kończyn górnych, języka oraz warg. Diagnostyka zespołu niespokojnych nóg Zespół niespokojnych nóg najczęściej przebiega wtórnie do innych chorób. W celu zdiagnozowania schorzenia osoba chora musi zostać objęta dokładnymi badaniami, które mają na celu wykluczenie zaburzeń neurologicznych oraz metabolicznych, takich jak niewydolność nerek, niedobór żelaza, magnezu i cukrzyca. Ważną rolę odgrywa wnikliwy i szczegółowy wywiad, w którym należy zwrócić szczególną uwagę na przyjmowane przez pacjenta leki wpływających na ośrodkowy układ nerwowych, takie jak leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki, lit czy leki przeciwhistaminowe. Aktygrafia – metoda diagnostyczna Wśród metod diagnostycznych skutecznie wykrywających zespół niespokojnych nóg wyróżnia się aktygrafię. Badanie polega na rejestrowaniu ruchów kończyn w ciągu dnia i nocy, co umożliwia ocenę stopnia zaburzenia ciągłości snu. Środki nasenne bez recepty pomogą ci zasnąć. Sprawdź, które są najskuteczniejsze. Brak witaminy D może skutkować bezsennością i bólami kości. Zobacz też inne skutki niedoboru witaminy D. Kozłek lekarski, czyli waleriana uspokaja i ułatwia sen. Dowiedz się więcej o tej roślinie.
Środek nasenny zażywa się na pół godziny lub godzinę przed snem
Środek nasenny jest tymczasowym rozwiązaniem problemu bezsenności. Nie powinno się przyjmować go dłużej niż przez 2 tygodnie. Środek nasenny w płynie i w tabletkach zażywa się przed snem.
Środek nasenny jest tymczasowym rozwiązaniem problemu bezsenności. Nie powinno się przyjmować go dłużej niż przez 2 tygodnie. Środek nasenny w płynie i w tabletkach zażywa się przed snem. Ziołowe środki nasenne najczęściej zawierają walerianę, wyciągi z melisy, rumianku, passiflory (męczennicy), chmielu, kozłka lekarskiego, głogu, lipy oraz serdecznika pospolitego. Zwykle mają postać tabletek lub płynu, ale spotyka się też mieszanki ziołowe do przygotowywania herbatki nasennej. Funkcje środków nasennych Środki nasenne nie służą do leczenia bezsenności, ale do likwidacji jej objawów – kłopotów z zasypianiem i częstego wybudzania. Leki nasenne mają również właściwości uspokajające. Dlatego najskuteczniejsze są gdy problemy ze snem mają podłoże nerwowe. Bezpieczne stosowanie środka nasennego nie powinno przedłużać się ponad 2 tygodnie. Jeśli problemy ze snem są permanentne, należy zdiagnozować przyczynę tego zjawiska i wdrożyć leczenie. Przyczynami bezsenności mogą być m.in. choroby psychiczne czy takie, które powodują ból, niedobór melatoniny (hormon regulujący cykl dobowy organizmu) oraz nieprawidłowe odżywianie – ciężkostrawne potrawy jedzone na krótko przed pójściem do łóżka. Dawkowanie środków nasennych w płynie i w tabletkach Leki nasenne dostępne wyłącznie na receptę należy przyjmować bezwzględnie zgodnie z zaleceniami lekarza. Stosuje się je w przypadkach przewlekłej bezsenności. Z kolei środki nasenne bez recepty zażywa się zgodnie z instrukcją na opakowaniu i w miarę potrzeb, nie przekraczając dobowej zalecanej dawki. Rozwiązują tymczasowe i okazjonalne kłopoty ze snem. Tabletki na sen bierze się zwykle na pół godziny lub godzinę przed planowanym pójściem spać. Na ulotce lub opakowaniu ziołowych środków nasennych w tabletkach znajduje się zalecenie, by zażywać 1 bądź 2 tabletki. Niektóre preparaty wymagają zażycia nawet 3 tabletek czy kapsułek. Środek nasenny w płynie także bierze się na pół godziny bądź godzinę przed snem. Najmniejszą dozwoloną dawkę mają krople walerianowe. W kłopotach z zasypianiem stosuje się od 1 do 3 mililitrów płynu (25-75 kropli) na ¼ szklanki wody. Dawkowanie innych środków nasennych w płynie waha się od 5 (wyciągi, nalewki i toniki ziołowe) do nawet 30 (niektóre syropy) mililitrów jednorazowo. Niektóre środki nasenne w płynie i w tabletkach wymagają regularnego przyjmowania także w ciągu dnia, by w nocy mogły przeciwdziałać objawom bezsenności. Środki ostrożności w zażywaniu leków nasennych Środki nasenne można przyjmować wyłącznie przez krótki czas – do 2, maksymalnie 4 tygodni. Dłuższe zażywanie może powodować uzależnienie. Leczenie objawów bezsenności należy zacząć od najsłabszych środków nasennych i stosować najmniejszą skuteczną dawkę. Nie wolno też przekraczać zalecanej dziennej dawki. W okresie przyjmowania środków nasennych należy wykluczyć z diety alkohol. Może on wchodzić w interakcję nawet z ziołowymi preparatami uspokajającymi i ułatwiającymi zasypianie i wywoływać niepożądane skutki. W przypadku leków dostępnych na receptę może to być nawet śpiączka lub śmierć. Przed zażyciem środka nasennego w płynie lub w tabletkach należy upewnić się, że nie jest się w ciąży i że nie cierpi się na bezdechy nocne. W obu przypadkach stosowanie leków nasennych jest niewskazane. Od czego zależy długość życia? Które kraje zamieszkują najdłużej i najkrócej żyjący ludzie? Bądź ostrożna przy bezsenności. Objawy i leczenie przedawkowania tabletek nasennych. Na bezsenność najlepsze są zioła! Dowiedz się więcej o objawach i leczeniu problemów ze snem.
Za co odpowiada szyszynka – gruczoł wydzielający hormony
Najważniejsze funkcje szyszynki to wydzielanie melatoniny, serotoniny oraz kortyzolu. Gruczoł ten reguluje ciśnienie krwi i wspiera funkcjonowanie układu nerwowego. Szyszynka wytwarza też substancję psychoaktywną DMT.
Najważniejsze funkcje szyszynki to wydzielanie melatoniny, serotoniny oraz kortyzolu. Gruczoł ten reguluje ciśnienie krwi i wspiera funkcjonowanie układu nerwowego. Szyszynka wytwarza też substancję psychoaktywną DMT. Szyszynka waży około 170 miligramów, a jej wielkość nie przekracza 10 milimetrów długości. Gruczoł ten produkuje melatoninę, która odpowiada za rytm dobowy człowieka. Zaburzenia pracy szyszynki skutkują przemęczeniem, bezsennością, lub nadmierną sennością. Czym jest szyszynka? Szyszynka jest niewielką częścią nadwzgórza, czyli elementu mózgu. Gruczoł ma kształt spłaszczonego stożka. Komórki szyszynki wydzielają 6 ważnych dla organizmu hormonów: melatonina – odpowiada za prawidłowy sen, serotonina – jest zwana hormonem szczęścia, dzięki niej człowiek ma dobry nastrój, wazopresyna – reguluje gospodarkę wodną, kortyzol – umożliwia przemiany metaboliczne w organizmie, oksytocyna – powoduje skurcze macicy, dzięki czemu możliwa jest akcja porodowa i wypchnięcie dziecka z dróg rodnych, odpowiada też za obkurczanie macicy po porodzie oraz więzi społeczne, TSH (hormon tyreotropowy) – odpowiada za prawidłową pracę tarczycy. Jakie funkcje spełnia szyszynka? Szyszynka, za sprawą hormonów, które wytwarza, spełnia następujące funkcje: reguluje zegar biologiczny (dzięki temu człowiek nocą staje się zmęczony i senny, a rano się budzi wypoczęty), odpowiada za wysokość człowieka (wspiera wytwarzanie hormonu wzrostu), reguluje ciśnienie krwi, wspiera funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego, odpowiada za dojrzewanie płciowe młodzieży, zwiększa odporność organizmu. Czym skutkuje zaburzenie pracy szyszynki? Pod wpływem chorób oraz szkodliwych substancji dochodzi do zaburzenia pracy szyszynki. Czynnikami, które negatywnie wpływają na ten gruczoł, są: picie alkoholu, palenie papierosów, tłuste i słone potrawy, słodycze, pokarmy bogate w konserwanty, brak ruchu, stres, niedosypianie i przemęczenie. Skutki zaburzenia pracy szyszynki są następujące: obniżenie nastroju, depresja, skłonność do stanów zapalnych organizmu, bezsenność, nadmierna senność i ospałość, zmęczenie, skłonności do tycia (pomimo stosowania diet odchudzających i uprawiania sportu), nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, miażdżyca, problemy z zajściem w ciążę, skłonność do poronień, zaburzenia miesiączkowania, bóle i zawroty głowy, zaburzenia pracy tarczycy, choroby autoimmunologiczne, ogólne złe samopoczucie. Połóg trwa umownie około półtora miesiąca. Jak długo po porodzie hormony wracają do normy? Objawy napięcia przedmiesiączkowego to znaczny spadek nastroju, huśtawka emocjonalna i ból. Napięcie przedmiesiączkowe, czyli PMS. Fitoestrogeny to naturalne związki przypominające estron i estradiol. Fitoestrogeny, czyli roślinne hormony. Estrogeny i progesteron to główne żeńskie hormony. Kobiece hormony estrogeny – za co odpowiadają?
Tryptofan – suplement diety w walce z bezsennością i depresją
Tryptofan to aminokwas, którego działanie wspomaga produkcję melatoniny odpowiedzialnej za spokojny sen oraz serotoniny – poprawiającej nastrój. Tryptofan znajduje się w produktach sojowych i bananach, a także występuje jako suplement diety dostępny w aptece bez recepty.
Tryptofan to aminokwas, którego działanie wspomaga produkcję melatoniny odpowiedzialnej za spokojny sen oraz serotoniny – poprawiającej nastrój. Tryptofan znajduje się w produktach sojowych i bananach, a także występuje jako suplement diety dostępny w aptece bez recepty. Tryptofan – dzienna dawka Tryptofan jest naturalnym aminokwasem, a jego działanie polega na wspieraniu procesu syntezy białek. Zalecana dzienna dawka tryptofanu wynosi 500 miligramów przyjmowanych doustnie, przed posiłkiem. Tryptofan a witamina B6 i magnez Przyjmowanie doustne tryptofanu razem z witaminą B6 oraz magnezem wzmocni efekt działania aminokwasu oraz przyspieszy jego wchłanianie. Tryptofan znajduje się również w preparatach egzogennych, tzw. EAA polecanych sportowcom po wysiłku fizycznym oraz w odżywkach białkowych, np. dla osób trenujących na siłowni. Tryptofan – działanie na sen i dobre samopoczucie Tryptofan bierze udział w produkcji melatoniny nazywanej „hormonem snu” oraz serotoniny - „hormonu szczęścia”. Zatem niedobór aminokwasu powoduje problemy ze snem oraz wpływa na pogorszenie nastroju, co, w najgorszym wypadku, może skończyć się bezsennością i depresją. Tryptofan a odporność organizmu na infekcje Tryptofan reguluje procesy metaboliczne w organizmie, wpływając na zwiększenie uczucia sytości. Aminokwas buduje na oku naturalny filtr, chroniąc tym samym wzrok przed szkodliwymi promieniami ultrafioletowymi. Uczestniczy w produkcji hormonu wzrostu oraz zwiększa odporność organizmu na infekcje. Gdzie występuje tryptofan Osoby chcące wzbogacić swoją dietę w tryptofan mogą to zrobić poprzez jedzenie takich produktów, jak: ryby, szparagi, pestki słonecznika oraz dyni, produkty sojowe, sery typu parmezan, banany oraz rośliny strączkowe. Tryptofan jako lek bez recepty Tryptofan występuje jako suplement diety dostępny w aptece bez recepty. Suplementacja diety tryptofanem wskazana jest dla osób mających problemy ze złym samopoczuciem oraz bezsennością. W opakowaniu znajduje się 60 kapsułek, każda z nich zawiera 500 miligramów tryptofanu. Zalecane spożycie to 1 tabletka dziennie. W skład leku, oprócz aminokwasu, wchodzi zazwyczaj żelatyna, brązowa mąka ryżowa, dwutlenek krzemu oraz stearynian magnezu. Cena za tryptofan (w opakowaniu po 60 kapsułek) wynosi od około 50 do 60 złotych. Tryptofan a skutki uboczne Tryptofan jak każdy lek miewa swoje skutki uboczne, dlatego przed zażyciem dobrze jest przeczytać ulotkę na opakowaniu. Efekty niepożądane, jakie może wywołać aminokwas w przypadku przedawkowania zalecanej dziennej dawki, to: ból głowy, złe samopoczucie, nudności i wymioty, ból brzucha, suchość w gardle oraz niewyraźne widzenie. Co może być konsekwencją depresji lub stresu? Poznaj przyczyny i zapobieganie samookaleczaniom. Interesujesz się psychologią? Dowiedz się, czym jest depresja maskowana. Cierpisz na depresję? Oto najpopularniejsze leki antydepresyjne. Walcz ze stresem skutecznie! Przed tobą 8 sposobów na radzenie sobie ze stresem. Czym jest biofeedback? Oto biofeedback w walce ze stresem.
Czym są marzenia senne – 5 naukowych teorii
Pytanie o to skąd się biorą sny towarzyszy ludzkości od zawsze. Na przestrzeni lat różnie na nie odpowiadano – w antycznej Grecji uważano, że podczas snu przychodzi do ludzi ozdrowienie, a w Upaniszadach przeczytamy, że podczas snu dusza wędrowała z ciała. Jak próbują wytłumaczyć pochodzenie marzeń sennych współcześni naukowcy i co o snach mówi psychologia?
Pytanie o to skąd się biorą sny towarzyszy ludzkości od zawsze. Na przestrzeni lat różnie na nie odpowiadano – w antycznej Grecji uważano, że podczas snu przychodzi do ludzi ozdrowienie, a w Upaniszadach przeczytamy, że podczas snu dusza wędrowała z ciała. Jak próbują wytłumaczyć pochodzenie marzeń sennych współcześni naukowcy i co o snach mówi psychologia? 1. Sen jako spełnienie marzenia Teorię tę zapoczątkował i spopularyzował nie kto inny jak sam Zygmunt Freud. Doszedł on do wniosku, że każdy sen to dosłowne lub symboliczne przedstawienie tego, czego pragniemy. A pragniemy według Freuda przede wszystkim seksu. Dlatego też większość elementów marzenia sennego psychoanalityk potraktowałby jako mniej lub bardziej zawoalowane symbole falliczne. 2. Sen to efekt przypadkowych impulsów nerwowych J. Allan Hobson wysnuł zgoła inną teorię – według niej sny biorą się z... przypadku. To wynik nic nieznaczących impulsów nerwowych, które docierają do nas w postaci chaotycznych i zdezorganizowanych obrazów. Sama postać snu, opowieść, którą marzenie ma opowiadać, jest już tylko interpretacją człowieka i jego próbą zadania sensu doświadczeniu, które przeżył. 3. Sen jako magazyn pamięci Psychiatra Jie Zhang zaproponował jeszcze inną teorię - według niego mózg przechowuje wspomnienia przez cały czas, nieważny czy śnimy, czy nie. Sen jest natomiast czymś w rodzaju tymczasowego magazynu (badania), w którym przebywają wspomnienia jeszcze zanim zostaną przeniesione z pamięci krótko- do długotrwałej. Póki to nie nastąpi, będą się pojawiały podczas snu w postaci chaotycznych i niezwiązanych ze sobą migawek. 4. Sen jako teatr życia Może pytanie nie powinno brzmieć – skąd się biorą sny, a lepiej byłoby zapytać – skąd się biorą rozwiązania problemów? Odpowiedzią wtedy byłby właśnie sen. Psycholog Deirdre Barrett uważa, że sen jest czymś w rodzaju teatru rzeczywistości, w którym odgrywamy swoje własne role. Na próbę przepracowujemy wszystkie możliwe rozwiązania problemu, z którym się aktualnie borykamy. Dlatego też często mówimy, że prześpimy się z jakimś pomysłem, a rano mamy wrażenie, że wszystko nam się w głowie cudownie ułożyło. 5. Sen jako praca nad emocjami Niemiecki lekarz zajmujący się zaburzeniami snu, Ernest Hartmann, zwraca uwagę na to, że bardzo często problemy ze snem wynikają z negatywnych emocji i stresu. Na tej podstawie wysnuł hipotezę, że to właśnie podczas marzeń sennych ludzie próbują uporać się ze swoimi problemami, ale nie na zasadzie szukania rozwiązania, ale pracy nad emocjami. Sny, niekiedy symboliczne, mogą pomóc uporać się z traumatycznymi doświadczeniami i je oswoić. Współczesna psychologia ciągle zmaga się z problemem pochodzenia marzeń sennych. Każda ze wspomnianych teorii jest do obronienia. A która przemawia do Was najbardziej?
Objawy przemęczenia, a zdrowie fizyczne i psychiczne
Objawy przemęczenia to przede wszystkim częste bóle głowy, bóle mięśni, brak sił i chęci do działania. Powód do niepokoju pojawia się wtedy, kiedy symptomy te stają się codzienną rzeczywistością.
Objawy przemęczenia to przede wszystkim częste bóle głowy, bóle mięśni, brak sił i chęci do działania. Powód do niepokoju pojawia się wtedy, kiedy symptomy te stają się codzienną rzeczywistością. Ważne jest, by nie lekceważyć początkowych symptomów przemęczenia i umożliwić organizmowi zregenerowanie się. Jest to ważne zarówno dla zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Zmęczenie a przemęczenie Przemęczenia nie należy mylić ze zmęczeniem. To ostatnie występuje po jednorazowym wysiłku, np. przedświątecznych porządkach domowych, intensywny wysiłku fizycznym, np. bieganiu lub stresującym dniu. Przemęczenie to długotrwałe zmęczenie. Powstaje na skutek zbyt intensywnego trybu życia, nieustannego pośpiechu i stresu, a czasem choroby. Przemęczenie często jest wynikiem niezdrowego trybu życia, braku ruchu i snu oraz niewłaściwej diety, która nie odżywia, a wręcz zubaża organizm. Winowajcami są używki, a zwłaszcza kawa, alkohol i nikotyna, wysoko przetworzone produkty (fastfood) i zbyt małe ilości owoców i warzyw (niedobór witamin). Przemęczenie może być także wynikiem chorób i sposobu leczenia, np. terapii onkologicznej. Objawy przemęczenia i stresu Stres niektórych pobudza do działania, innych demotywuje. Może objawiać się wybuchami złości, niecierpliwością, frustracją. Jeśli symptomy te pojawiają się sporadycznie, nie należy ich traktować jako groźnego objawu. Nie wolno natomiast lekceważyć przewlekłego przemęczenia – po pomoc należy zgłosić się do lekarza, a czasem również do psychologa. Fizyczne objawy stresu to: zawroty głowy, napięcie mięśni, potliwość, szum w uszach, drżenie, zaciśnięty żołądek, biegunka lub zaparcia, nudności, niestrawność, wypadanie włosów. Do psychicznych oznak stresu i przemęczenia zalicza się: trudność w koncentracji, brak wiary w siebie, alienację, poczucie bezsilności, brak chęci i siły do działania. Niekiedy osoby przemęczone szukają pocieszenia w używkach lub jedzeniu, często dochodzi do kompulsywnego jedzenia – pochłaniania ogromnej ilości pokarmu. Przewlekły stres może powodować izolację społeczną. Objawy przemęczenia fizycznego Fizyczne zmęczenie po pracy fizycznej nie powinno budzić niepokoju. Możemy w takiej sytuacji odczuwać ociężałość, ból głowy, ból mięśni, spadek energii. W taki sposób organizm informuje nas o wyczerpaniu zasobów energetycznych, które powinny zostać jak najszybciej uzupełnione i zregenerowane przez odpoczynek i zróżnicowaną dietę. Nasz niepokój powinna wzbudzić sytuacja, kiedy odczuwamy fizyczne zmęczenie, pomimo braku powodów – taki stan należy skonsultować z lekarzem. Objawy przemęczenia oczu Objawy przemęczenia oczu pojawiają się przede wszystkim u osób, które dużo czasu spędzają przed monitorem – na problem ze wzrokiem często skarżą się np. informatycy. Zazwyczaj mamy do czynienia z tzw. zespołem suchego oka – suchością, pieczeniem, zaczerwienieniem, kłuciem w oku, nadwrażliwością na światło. To, czy problem jest poważny najlepiej oceni okulista. Przemęczenie a nerwica Przemęczenie pojawia się bardzo często u osób chorych na nerwicę. Choroba objawia się nieustannym poczuciem niepokoju, nawet wtedy, kiedy nie ma do niego przesłanek. Uczuciu nadmiernego napięcia często towarzyszą oznaki somatyczne, np. omdlenia. Pojawiają się dolegliwości ze strony różnych układów: pokarmowego (np. biegunki, nudności, wymioty), krwionośnego (szybkie i nierówne bicie serca), nerwowego (np. drętwienie kości). Nerwicę diagnozuje psychiatra.
Poranny wzwód oznacza, że organizm funkcjonuje prawidłowo. Pojawia się w fazie snu REM, zwykle o tej samej porze. Jest wynikiem zwiększonego poziomu testosteronu.
Poranny wzwód oznacza, że organizm funkcjonuje prawidłowo. Pojawia się w fazie snu REM, zwykle o tej samej porze. Jest wynikiem zwiększonego poziomu testosteronu. Najczęściej występuje nad ranem – między godziną 4 a 8, zwykle o tej samej porze, choć nie jest to regułą. Znaczenie mają przy tym różnice indywidualne, styl życia lub regularność snu. Przyczyny porannego wzwodu U zdrowego mężczyzny podczas snu pojawia się seria kilku wzwodów, z których każdy z nich trwa około pół godziny. Mają związek z aktywnością mózgu – naukowcy odkryli, że występuje w czasie fazy snu nazywanej fazą REM (ang. Rapid Eye Movement), którą charakteryzuje nieregularny oddech, szybsza praca serca, wzmożona aktywność mózgu i marzenia senne. Istnieją teorie, według których poranna erekcja ma być niejako próbą generalną organizmu i sprawdzeniem, czy wszystko funkcjonuje prawidłowo. Poranna erekcja jest normalną reakcją organizmu i nie powinna martwić, wręcz przeciwnie. Gdy brak porannego wzwodu utrzymuje się przez dłuższy czas, może to świadczyć o niskim poziomie testosteronu i dużym obciążeniu układu nerwowego. W przypadku wielomiesięcznej nieobecności tej reakcji, warto skonsultować się z lekarzem, by sprawdzić, czy nie jest to związane z poważniejszymi schorzeniami. W przypadku ogólnych problemów z erekcją lekarze często pytają o to, czy u mężczyzny występuje poranny mimowolny wzwód. W ten sposób mogą ocenić czy podłoże zaburzeń jest biologiczne, czy psychiczne. Problemy z erekcją? Zobacz, jak sobie poradzić, gdy wzwód jest niepełny. Brałeś sterydy? To prawdopodobna przyczyna problemów z erekcją. Gdy poczucie własnej atrakcyjności fizycznej maleje, nietrudno o brak zainteresowania seksem. Jakie jeszcze przyczyny spadku libido są najpowszechniejsze?
Efekt księżycowy – podczas pełni śpimy gorzej
Nie możesz zasnąć podczas pełni lub masz w tym czasie dziwne sny? Wiele osób skarży się na podobne problemy, gdy księżyca przybywa. Z jednej strony to wynik stosunkowo jasnej nocy, a z drugiej – naturalnej reakcji organizmu na pełnię, choć naukowcy w dalszym ciągu nie są pewni, dlaczego tak się dzieje.
Nie możesz zasnąć podczas pełni lub masz w tym czasie dziwne sny? Wiele osób skarży się na podobne problemy, gdy księżyca przybywa. Z jednej strony to wynik stosunkowo jasnej nocy, a z drugiej – naturalnej reakcji organizmu na pełnię, choć naukowcy w dalszym ciągu nie są pewni, dlaczego tak się dzieje. Czym jest i ile trwa pełnia Księżyca Pełnia to czas, kiedy widoczna jest cała tarcza Księżyca. Ponieważ Księżyc sam z siebie nie świeci, efekt ten jest wynikiem odbijania światła słonecznego. Oświetlony jest wtedy cały obszar, który jest zwrócony w kierunku Ziemi. Trwa około 3-4 dni, a następnie przez fazę zwaną ostatnią kwadrą Księżyc przechodzi do nowiu, gdy nie jest oświetlony ani widoczny gołym okiem. Pełny miesiąc synodyczny, czyli okres od jednego nowiu do drugiego, trwa średnio 29,5 dnia. Efekt lunarny Efekt lunarny, inaczej efekt księżycowy, jest związany z tym, w jaki sposób Księżyc wpływa na zachowanie człowieka w poszczególnych fazach. W niektórych przypadkach to oddziaływanie jest wynikiem ciemniejszych lub jaśniejszych nocy. Niektóre zależności między np. pełnią Księżyca a samopoczuciem można wyjaśnić nakładaniem się na siebie cyklu księżycowego i miesięcznego cyklu kobiety, choć idealne dopasowanie występuje u zaledwie kilku procent kobiet. Naukowcy wielokrotnie próbowali badać wpływ Księżyca na ludzi – przeprowadzano zarówno analizy statystyczne jak i eksperymenty. Jednak mimo iż jedne z pierwszych badań wykazywały pewien związek, to nowsze – z dopracowaną metodologią i zaawansowaną aparaturą pomiarową- nie potwierdziły go. Jedynie badania z 2013 roku pozwalają stwierdzić, że pełnia Księżyca ma wpływ na sen. Wpływ pełni księżyca na poród Panuje opinia, że pełnia Księżyca ma wpływ również na to, kiedy odbędzie się poród. W tym czasie ma się odbywać się ich statystycznie więcej niż w innych fazach Księżyca. Jednak liczne badania pokazują, że taki związek wcale nie występuje – jest to po prostu kolejna miejska legenda. Pełnia księżyca a bezsenność Wiele osób skarży się na bezsenność podczas pełni księżyca. Naukowcy przyznają, że istotnie księżyc ma wpływ na to, jak szybko zasypiamy, a następnie jak długo śpimy, ale nie są w stanie odpowiedzieć na pytanie o konkretne tego przyczyny. W 2013 roku naukowcy z Uniwersytetu w Bazylei podczas eksperymentu zaobserwowali, że podczas pełni: zmniejsza się poziom melatoniny, która kontroluje dobowy rytm sen-czuwanie; badani zasypiali średnio 5 minut dłużej niż zwykle; sen trwał 20 minut krócej niż zwykle. Jednocześnie osoby były badane w takich warunkach, że wykluczone było działanie odbitego od księżyca światła i nie mogły być one rozproszone jasnością panującą w pokoju. Jak zasnąć podczas pełni Ciemny pokój – żeby poradzić sobie z rozpraszającym księżycowym blaskiem, spróbuj maksymalnie zaciemnić pokój i zasłoń szczelnie żaluzje i zasłony. Pozbądź się także innych źródeł światła, np. świecącej się ładowarki lub czujnika telewizora. Cisza – pozbądź się źródeł hałasu, które mogą cię rozproszyć. Jeżeli nie potrafisz zasnąć w zupełnej ciszy, włącz spokojną muzykę. Zbyt dynamiczny rytm może nas ożywić i skutecznie odsunąć wizję snu. Przygotowania do kolejnego dnia – zanim pójdziesz spać, zadbaj o swój komfort psychiczny. Naszykuj wszystkie rzeczy na kolejny dzień – ubrania, dokumenty etc. Ważne, by mieć spokojną głowę, której nie będą zaprzątać niedokończone sprawy. Relaks przed snem – przy problemach ze snem podczas pełni (choć nie tylko wtedy) należy przygotować się do snu o wiele wcześniej. Możesz np.: - wziąć ciepłą, relaksującą kąpiel, - pomedytować, - porozciągać się wieczorem lub wybrać się na jogging rano lub po południu, - wypić zioła uspokajające i ułatwiające zasypianie, np. melisę lub inny ciepły napój. Często sięga się po mleko, które jednak – choć skuteczne jako placebo – w rzeczywistości nie wywołuje senności. Unikaj natomiast oglądania telewizji, szczególnie filmów sensacyjnych czy horrorów. Nie jedz też ciężkiej kolacji, bo twój organizm zamiast skupić się na regeneracji, będzie ciągle trawił. Ostatni posiłek należy zjeść 2-3 godziny przed snem.
Zdrowe i niezdrowe pozycje do snu, czyli dlaczego nie należy spać na brzuchu
Dolegliwości z kręgosłupem można potęgować lub łagodzić poprzez spanie w konkretnej pozycji. Pozycje do snu wpływają też na stan skóry twarzy, przyspieszając bądź opóźniając powstawanie zmarszczek. Odpowiednie ułożenie ciała podczas spania może pomóc też osobom cierpiącym na zgagę.
Dolegliwości z kręgosłupem można potęgować lub łagodzić poprzez spanie w konkretnej pozycji. Pozycje do snu wpływają też na stan skóry twarzy, przyspieszając bądź opóźniając powstawanie zmarszczek. Odpowiednie ułożenie ciała podczas spania może pomóc też osobom cierpiącym na zgagę. Najlepszym wyborem dla zdrowia jest spanie w pozycji na plecach Doktor Hooman Melamed, chirurg-ortopeda pracujący w the DISC Sports & Spine Center w Los Angeles, uważa, że pozycje do snu mają bardzo duże znaczenie dla zdrowia (zobacz badania). Gdy śpimy na plecach, nasz kręgosłup nie jest dodatkowo obciążony. Ponadto prawidłowo dobrana poduszka sprawia, że kręgosłup na całej długości może przybrać naturalną pozycję. Dzięki temu sen jest lepszej jakości. Pozycja do snu na plecach sprawdza się również w przypadku osób zmagających się z bólem żuchwy czy bólem karku, a także z bólem biodra. Kluczowy w takich wypadkach jest dobór poduszki o właściwej wysokości. Aby zlikwidować ból żuchwy, czasem wystarczy spać na plecach z poduszką pod karkiem. Pozycja do snu na plecach zmniejsza tempo powstawania zmarszczek, ponieważ skóra nie odciska się od poduszki ani nie odkształca (zobacz badania). Wadą spania na plecach jest chrapanie, które w tej pozycji pojawia się najczęściej, podobnie jak bezdech senny (zobacz więcej). Pozycja do snu na boku – przy zgadze, bólu pleców, zatok i dla osób perfekcyjnie zdrowych Idealna, gdy nic nam nie dolega, jest pozycja do snu na boku. Spanie na lewym boku jest też zalecane kobietom w ciąży, aby przepływ krwi był przez cały czas wystarczający, by dziecku nie zabrakło tlenu ani substancji odżywczych. Pozycja do snu na lewym boku pomaga osobom cierpiącym na zgagę. Na boku można spać także w przypadku bólu kręgosłupa, gdy leżenie na plecach nie pomaga. Wówczas między nogami powinny się znaleźć poduszki, tak by żadne biodro nie wysuwało się do przodu i by kręgosłup mógł przyjąć naturalną dla siebie pozycję. Taka pozycja, ale z zabezpieczeniem poduszkami i barków, i ud, daje dobre efekty także przy bólu barków. Negatywną stroną spania na boku jest zaburzony przepływ krwi i nacisk na mięśnie i nerwy, co może prowadzić do drętwienia rąk czy nóg i bólu karku (zobacz więcej). Najgorsza opcja do wyboru – pozycja do snu na brzuchu Pozycja do snu na brzuchu co prawda rozwiązuje problem chrapania i bezdechu sennego, ale źle wpływa na stan kręgosłupa, mięśni i nerwów wokół niego. Leżąc na brzuchu, ustawiamy swój kręgosłup w pozycji nienaturalnej. Jest on napięty zwłaszcza w dolnej części. Zatem jeśli zbyt długo pozycja pozostanie bez zmian, np. przez całą noc, to rano i w dalszej perspektywie, może powodować dolegliwości bólowe pleców, karku i szyi. Dolegliwości z kręgosłupem można potęgować lub łagodzić poprzez spanie w konkretnej pozycji. Pozycje do snu wpływają też na stan skóry twarzy, przyspieszając bądź opóźniając powstawanie zmarszczek. Odpowiednie ułożenie ciała podczas spania może pomóc też osobom cierpiącym na zgagę. Najlepszym wyborem dla zdrowia jest spanie w pozycji na plecach Doktor Hooman Melamed, chirurg-ortopeda pracujący w the DISC Sports & Spine Center w Los Angeles, uważa, że pozycje do snu mają bardzo duże znaczenie dla zdrowia (czytaj więcej o badaniach). Gdy śpimy na plecach, nasz kręgosłup nie jest dodatkowo obciążony. Ponadto prawidłowo dobrana poduszka sprawia, że kręgosłup na całej długości może przybrać naturalną pozycję. Dzięki temu sen jest lepszej jakości. Pozycja do snu na plecach sprawdza się również w przypadku osób zmagających się z bólem żuchwy czy bólem karku, a także z bólem biodra. Kluczowy w takich wypadkach jest dobór poduszki o właściwej wysokości. Aby zlikwidować ból żuchwy, czasem wystarczy spać na plecach z poduszką pod karkiem. Pozycja do snu na plecach zmniejsza tempo powstawania zmarszczek, ponieważ skóra nie odciska się od poduszki ani nie odkształca (więcej o badaniach). Wadą spania na plecach jest chrapanie, które w tej pozycji pojawia się najczęściej, podobnie jak bezdech senny (o szczegółach czytaj tutaj). Pozycja do snu na boku – przy zgadze, bólu pleców, zatok i dla osób perfekcyjnie zdrowych Idealna, gdy nic nam nie dolega, jest pozycja do snu na boku. Spanie na lewym boku jest też zalecane kobietom w ciąży, aby przepływ krwi był przez cały czas wystarczający, by dziecku nie zabrakło tlenu ani substancji odżywczych. Pozycja do snu na lewym boku pomaga osobom cierpiącym na zgagę. Na boku można spać także w przypadku bólu kręgosłupa, gdy leżenie na plecach nie pomaga. Wówczas między nogami powinny się znaleźć poduszki, tak by żadne biodro nie wysuwało się do przodu i by kręgosłup mógł przyjąć naturalną dla siebie pozycję. Taka pozycja, ale z zabezpieczeniem poduszkami i barków, i ud, daje dobre efekty także przy bólu barków. Negatywną stroną spania na boku jest zaburzony przepływ krwi i nacisk na mięśnie i nerwy, co może prowadzić do drętwienia rąk czy nóg i bólu karku (więcej). Najgorsza opcja do wyboru – pozycja do snu na brzuchu Pozycja do snu na brzuchu co prawda rozwiązuje problem chrapania i bezdechu sennego, ale źle wpływa na stan kręgosłupa, mięśni i nerwów wokół niego. Leżąc na brzuchu, ustawiamy swój kręgosłup w pozycji nienaturalnej. Jest on napięty zwłaszcza w dolnej części. Zatem jeśli zbyt długo pozycja pozostanie bez zmian, np. przez całą noc, to rano i w dalszej perspektywie, może powodować dolegliwości bólowe pleców, karku i szyi. Sny o uciekaniu i lataniu to jedne z najczęściej występujących marzeń sennych. Sny i ich znaczenie. Koszulki nocne powinny być przewiewne i luźne. W czym może spać kobieta? Zgodnie z normami, roczne dziecko przesypia 14 godzin na dobę. Ile powinno spać roczne dziecko? Ciągła senność może być oznaką choroby. Dlaczego ciągle chce mi się spać?
Kłopoty z pamięcią, bóle głowy, wolny metabolizm, mała odporność – to niektóre skutki braku snu
Skutki braku snu mogą się różnić w zależności od tego, czy jest to zbyt mała ilość snu na dobę przez pewien czas, czy człowiek wcale nie zasypia przez kilkadziesiąt godzin. Niewystarczająca ilość snu na co dzień negatywnie wpływa zarówno na fizyczny, jak i psychiczny aspekt funkcjonowania organizmu ludzkiego.
Skutki braku snu mogą się różnić w zależności od tego, czy jest to zbyt mała ilość snu na dobę przez pewien czas, czy człowiek wcale nie zasypia przez kilkadziesiąt godzin. Niewystarczająca ilość snu na co dzień negatywnie wpływa zarówno na fizyczny, jak i psychiczny aspekt funkcjonowania organizmu ludzkiego. Niedosypianie wpływa na metabolizm, pamięć i odporność Jeśli nie dostarcza się codziennie organizmowi wystarczającej ilości snu, zachodzą w nim poważne zmiany, w tym spowalnia się metabolizm. Wolniejszy metabolizm powoduje tycie i brak energii życiowej, spadek aktywności i zaburzenia gospodarki hormonalnej. W związku z tymi nieprawidłowościami znacznie wzrasta ryzyko otyłości i zachorowania na cukrzycę typu 2. Następstwem braku snu są też poranne migrenowe bóle głowy, chociaż ich bezpośrednia przyczyna nie została wyjaśniona. Niedosypianie negatywnie wpływa również na odporność organizmu. Osoby chronicznie niewyspane są drażliwe, bywają roztargnione, mają problemy z pamięcią i z koncentracją. Niedobór snu ma znaczenie także dla pracy serca i układu pokarmowego. Zbyt krótki sen na co dzień zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca, zauważalna jest u takich osób znacznie przyspieszona akcja serca. Brak snu może być przyczyną zapadnięcia na chorobę z grupy nieswoistego zapalenia jelit. U osób śpiących niewystarczająco długo spada czas reakcji, zmniejsza się zdolność podejmowania decyzji. Zauważalny jest też spadek libido u obu płci. Brak snu może powodować również depresję. Ciągłe niewyspanie i nasilające się objawy fizyczne potęgują rozchwianie emocjonalne, uczucie permanentnego zmęczenia, powolność i kłopoty z koncentracją. Długotrwały i całkowity brak snu może skończyć się śmiercią Nieco inaczej organizm zachowuje się wtedy, gdy brak snu jest ciągły i długotrwały. Już 24 godziny bez snu wystarczą, by spadła odporność organizmu, znacznie spada wówczas poziom glukozy, a zdolność zapamiętywania zmniejsza się aż o połowę. Po 36 godzinach bez snu odczuwalne są fizyczne skutki – bodźce wzrokowe i słuchowe wydają się znacznie ostrzejsze, niż w rzeczywistości są. Człowiek staje się powolny, a jego czas reakcji spada o 80%. Po tym czasie wzrasta też skłonność do ryzykownych zachowań. Po 48 godzinach brak snu objawia się bólem mięśni i stawów, poważnym zaburzeniem metabolizmu (zaczyna przeważać anabolizm), utratą zdolności przetwarzania informacji, a także zaburzonym postrzeganiem świata. Dwie doby bez snu sprawiają, że postrzegany świat jest chaotyczny i niewyraźny, a przy tym rozmyty. Po około 72 godzinach brak snu wywołuje halucynacje, niekontrolowane ruchy i drżenie mięśni, mikrosen i objawy paranoi. Dochodzi wówczas również do depersonalizacji – jest to zaburzenie świadomości polegające na tym, że myśli się o sobie, że jest się kimś innym. Halucynacje są zarówno wzrokowe, jak i słuchowe, dołącza do nich przekonanie o spisku. Mikrosen polega na zapadaniu w kilkusekundowy sen. Osoba bez snu nie zauważa tego zjawiska, budzi się po kilku sekundach i wykonuje czynność, podczas której zasnęła. Pozbawienie organizmu snu na od 100 do 200 godzin powoduje zgon. Śmiertelna bezsenność rodzinna – brak snu może być objawem choroby genetycznej Rzadka choroba genetyczna ujawniająca się około 40. do 50. roku życia polegająca na bezsenności to śmiertelna bezsenność rodzinna. Osoby chore umierają po około 18 miesiącach od wystąpienia pierwszych objawów. Przez około 4 pierwsze miesiące bezsenność się nasila, a brak snu wywołuje fobie i ataki paniki. Z czasem ataki paniki się nasilają i dołączają do nich halucynacje, a potem bezsenność zamienia się w niezdolność do snu. Ostatnim etapem jest utrata mowy i kontaktu z rzeczywistością. Ten etap może trwać do sześciu miesięcy i kończy się śmiercią chorego.
Dyssomnie i parasomnie, czyli zaburzenia snu
Zaburzenia snu mogą dotyczyć jakości lub długości snu. Negatywnie wpływają one na emocjonalne, umysłowe lub fizyczne funkcjonowanie organizmu. Pierwotne zaburzenia snu dzielimy na dyssomnie i parasomnie. Badaniem stosowanym w przypadku niektórych zaburzeń snu jest polisomnografia.
Zaburzenia snu mogą dotyczyć jakości lub długości snu. Negatywnie wpływają one na emocjonalne, umysłowe lub fizyczne funkcjonowanie organizmu. Pierwotne zaburzenia snu dzielimy na dyssomnie i parasomnie. Badaniem stosowanym w przypadku niektórych zaburzeń snu jest polisomnografia. Pierwotne zaburzenia snu – dyssomnie Dyssomnie to właściwe zaburzenia snu, do których zaliczają się: bezsenność (pierwotna insomnia) – to zmniejszona ilość snu bądź gorsza jakość snu. Przyczyną bezsenności są: kłopoty z zasypianiem, przedwczesne przebudzanie się lub brak uczucia wyspania. Bezsenność pierwotna rozpoznawana jest, gdy jej objawy występują przez około miesiąc a bezsenność nie jest spowodowana przyjmowanymi substancjami psychoaktywnymi (np. kofeina, alkohol), zaburzeniami psychicznymi (np. zaburzeniami lękowymi, schizofrenią) ani chorobą somatyczną (np. chorobami tarczycy, niewydolnością wątroby). nadmierna senność (pierwotna hipersomnia) – senność występuje pomimo przespania nocy. Sen się przedłuża lub jego epizody występują w ciągu dnia. Pierwotna hipersomnia rozpoznawana jest, gdy jej objawy powtarzają się przez co najmniej miesiąc i podobnie jak w przypadku pierwotnej bezsenności nie są spowodowane żadną chorobą somatyczną, zaburzeniami psychicznymi ani przyjmowanymi substancjami psychoaktywnymi. narkolepsja – choroba neuropsychiatryczna, na którą składają się cztery objawy – senność w ciągu dnia, omamy, katapleksja (nagła i odwracalna utrata napięcia mięśniowego) i porażenie przysenne (porażenie mięśni z równoczesnym zachowaniem świadomości). U osób cierpiących na narkolepsję rzadko występują wszystkie cztery objawy. zaburzenia rytmu snu i czuwania – zaburzenia snu pomiędzy indywidualnym rytmem snu a wymaganiami środowiskowymi. Zaburzenia rytmu snu prowadzą do nadmiernej senności wówczas, gdy osoba powinna czuwać i bezsenności w chwili, gdy powinna spać. Pierwotne zaburzenia snu - parasomnie Parasomnie to zaburzenia snu dotyczące tego, co dzieje się w trakcie snu lub przy wybudzaniu się. Do parasomnii zalicza się: upojenie senne – krótkotrwały stan psychotyczny, który pojawia się po nagłym obudzeniu. Osoba w stanie upojenia sennego ma zmiany świadomości występujące bezpośrednio po obudzeniu. koszmary senne – marzenia senne, które wywołują przerażenie. Koszmary mają długotrwały charakter i występują w fazie REM (faza snu, w której występują szybkie ruchy gałek ocznych). Treść koszmarów często przedstawia wydarzenia, które zagrażają bezpieczeństwu lub życiu. lęki nocne – występują zwykle niedługo po zaśnięciu. Osoba cierpiąca na lęki nocne zazwyczaj siada na łóżku i przeraźliwie krzyczy. Atak może utrzymywać się od kilku sekund do kilkunastu minut, następnie osoba się uspokaja i zasypia. Następnego dnia po przebudzeniu niczego nie pamięta. W trakcie ataku nie występuje pełnia świadomość, a cierpiący na lęki nocne negatywnie reaguje na próby uspokojenia. somnambulizm – potocznie nazywany lunatyzmem. Objawy lunatykowania pojawiają się około 30-40 minut po zaśnięciu. Jest to zjawisko chodzenia w trakcie snu. Podczas lunatykowania umysł jest w trakcie snu. Lunatyk nie ma możliwości kontrolowania swoich zachowań, ma otwarte oczy i jest podatny na sugestie innych. Zwykle somnambulizm nie pozostawia wspomnień. katatrenia – polega na wydawaniu głośnych jęków. Katatrenia obniża komfort życia domowników, ale nie zagraża życiu osób na nią cierpiących. Badanie zaburzeń snu – polisomnografia Powszechnie stosowanym badaniem w przypadku zaburzeń snu jest polisomnografia. Badanie polisomnograficzne stosowane jest w celu zapisu zmiennych parametrów ludzkiego organizmu podczas snu. Zależnie od zaburzeń snu w badaniu polisomnograficznym wykorzystywane są różne czujniki, np. czujnik położenia ciała (umożliwia zapis pozycji ciała w trakcie snu), aktimetr (czujnik ruchu kończyn), termistor (umieszczony w okolicy ust i nosa reaguje na zmiany temperatury powodowane przepływem powietrza).
Koszmary nocne występują zwykle w fazie snu REM. Występują u dzieci pomiędzy trzecim a piątym rokiem życia oraz u 50% osób dorosłych. Do najczęstszych przyczyn koszmarów nocnych należą traumatyczne przeżycia, nagromadzenie stresujących sytuacji, obiektywne przeszkody i konflikty wewnętrzne.
Koszmary nocne występują zwykle w fazie snu REM. Występują u dzieci pomiędzy trzecim a piątym rokiem życia oraz u 50% osób dorosłych. Do najczęstszych przyczyn koszmarów nocnych należą traumatyczne przeżycia, nagromadzenie stresujących sytuacji, obiektywne przeszkody i konflikty wewnętrzne. Koszmary nocne Pojawiają się zwykle w późnych godzinach nocnych w głębokiej fazie snu REM. Mogą być tak intensywne i dotkliwe, że wybudzą śpiącego ze snu. Często towarzyszy im płacz i głośne krzyki. W trakcie koszmarów śnimy o tym, czego się boimy. Zwykle są to sny o treści kryminalnej, uczucie spadania, topienia się, wojna, uczucie braku możliwości ucieczki przed niebezpieczeństwem lub sny o duchach. Przyczyny koszmarów nocnych Przyczyną koszmarów może być podjadanie przekąsek nocą lub wieczorem. W ten sposób zwiększamy metabolizm i stymulujemy mózg do aktywności. Męczące sny mogą być efektem przyspieszonej pracy serca i szybszego, spłyconego oddechu. Zwykle wskazują na niepokój lub zaburzenia psychiczne. Mogą pojawiać się w efekcie przeżytych traum i chaosu życiowego, np. śmierć bliskiej osoby, rozwód rodziców. Czasami związane są z nadchodzącym ważnym wydarzeniem takim jak: egzamin lub rozmowa kwalifikacyjna. Ich przyczyną może być nadużywanie leków (np. środków uspakajających lub tabletek na zawroty głowy) oraz substancji odurzających. Zdaniem niektórych psychologów koszmary nocne mogą być spowodowane złą dietą i brakiem aktywności fizycznej. U niektórych osób pojawiają się w efekcie walki z nałogiem, np. podczas rzucania papierosów. Koszmary nocne mogą być spełnieniem pragnienia, które jest realnie nieosiągalne. Sporadyczne koszmary senne nie są powodem do niepokoju, mogą spotkać każdego człowieka w różnym wieku. Pomocy lekarskiej należy szukać w chwili, gdy dokuczliwe sny powtarzają się regularnie, znacznie obniżają komfort snu i mogą być symptomem zaburzeń psychicznych.
Skutki przedawkowania leków nasennych: zolpidemu i zopiklonu
Leki nasenne wraz z uspokajającymi, tworzą jedną grupę o działaniu nieswoistym na ośrodkowy układ nerwowy. Są stosowane w celu wywołania snu, który nie jest snem fizjologicznym, ale wymuszonym poprzez stłumienie ośrodków aktywacyjnych. Stosuje się je na bezsenność, kłopoty z zasypianiem i częste wybudzanie się.
Leki nasenne wraz z uspokajającymi, tworzą jedną grupę o działaniu nieswoistym na ośrodkowy układ nerwowy. Są stosowane w celu wywołania snu, który nie jest snem fizjologicznym, ale wymuszonym poprzez stłumienie ośrodków aktywacyjnych. Stosuje się je na bezsenność, kłopoty z zasypianiem i częste wybudzanie się. Jak można przedawkować leki nasenne? Do przedawkowania leków nasennych dochodzi jednorazowo przypadkowo, gdy spożyją je dzieci albo na skutek zapomnienia, że już przyjęło się tabletki, albo świadomie w celu wywołania negatywnych objawów. Ma to czasem charakter demonstracyjny, innym razem związane jest z rzeczywistą chęcią odebrania sobie życia. Zatrucie lekami nasennymi może stanowić zagrożenie dla życia człowieka, ponieważ może wpłynąć na ośrodek oddechowy i skutkować bezdechem. Ryzyko zwiększa się, jeżeli lek nasenny przyjmie się razem z alkoholem. Zolpidem jako lek nasenny Zolpidem to lek nasenny o krótkim czasie działania (1-3 godziny). Wpływa na regiony ośrodkowego układu nerwowego, które są odpowiedzialne za działanie nasenne. W związku z tym nie ma zbyt wielu efektów klinicznych. Nie działa uspokajająco, przeciwdrgawkowo i przeciwlękowo. Przyjmowanie zolpidemu w dużych dawkach może wywołać zwiotczenie mięśni oraz efekt przeciwdrgawkowy. Wpływ zolpidemu na stan zdrowia Zolpidem nie wpływa na zaburzenie struktury snu, niepamięci wstecznej, a po odstawieniu nie powoduje bezsenności. Natomiast charakteryzuje go słaba tolerancja. Ponadto daje objawy uzależnienia i zepół abstynencji w przypadku odstawienia. Uboczne objawy stosowania zolpidemu obejmują: bóle głowy, wymioty i nudności. Mogą pojawić się także zaburzenia pamięci i dezorientacja. Zolpidem może nasilać działanie depresyjne alkoholu. W przypadku zatrucia pojawiają się: senność, zawroty głowy i szpilkowate źrenice. Może wystąpić śpiączka o krótkim czasie trwania. Ponadto występują nudności i wymioty oraz depresja ośrodkowego układu nerwowego i oddechowego Duże stężenie leku sprawia, że wpływa na podjednostki receptora GABA-ergicznego, które związane są z działaniem uspokajającym. Zopiklon jako lek nasenny Zopiklon charakteryzuje się wysoką aktywnością farmakologiczną. Wykazuje działanie nasenne, przeciwlękowe i przeciwagresyjne. Ponadto zmniejsza napięcie mięśni. Mimo to stosowany jest głównie jako lek nasenny w przypadku zaburzeń snu oraz w czasie przygotowywania osoby do znieczulenia. Jeśli zopiklon był przyjmowany w dużych dawkach i zostanie nagle odstawiony mogą wystąpić objawy abstynencji. Okres biologiczny jego półtrwania wynosi 5 godzin. Nie kumuluje się w organizmie człowieka. Wpływ zopiklonu na stan organizmu Objawy uboczne stosowania zopiklonu to metaliczny albo gorzki posmak w ustach, a także wrażenie suchości. Rzadko obserwowane są: senność, nudności i bóle głowy.
Jaki materac dla noworodka jest najlepszy?
Materac dla noworodka nie powinien być ani za twardy ani za miękki. Ważne, aby dopasowywał się do kształtu ciała malucha, a nie odkształcał się pod jego ciężarem. Popularne materace dla dzieci to materace: lateksowe, kokosowe i z pianki termoelastycznej.
Materac dla noworodka nie powinien być ani za twardy ani za miękki. Ważne, aby dopasowywał się do kształtu ciała malucha, a nie odkształcał się pod jego ciężarem. Popularne materace dla dzieci to materace: lateksowe, kokosowe i z pianki termoelastycznej. Twardość i wypełnienie, czyli na co zwrócić uwagę wybierając materac dla noworodka Materac dla noworodka ma wpływ na rozwój kręgosłupa dziecka. Materac powinien być elastyczny, tak aby równomiernie podpierać kręgosłup noworodka na całej długości. Decydując się na to jaki materac dla noworodka kupić, należy wziąć pod uwagę także kwestię gromadzenia się alergenów. Na rynku dostępne są materace, których wnętrze wypełnione jest materiałem antyalergicznym – grzyby, roztocza ani alergeny nie będą się tam gromadzić (np. materace lateksowe). Wymiary materaca dla noworodka Kupując materac dla noworodka należy wybrać taki, który odpowiada wymiarom łóżeczka. Najpopularniejsze wymiary to 140 cmx70 cm oraz 120 cmx60 cm. Aby kończyny dziecka nie utknęły pomiędzy łóżeczkiem a materacem po włożeniu materaca do łóżeczka pomiędzy materacem a szczebelkami nie powinny mieścić się dwa palce osoby dorosłej. Rodzaje materaców dla niemowląt – lateksowe, kokosowe i z pianki Na rynku dostępne są materace wykonane z różnych materiałów. Popularnością cieszą się materace wypełnione pianką lateksową, które są antyalergiczne. Materace te są elastyczne i odporne na deformację. Materac z pianki poliuretanowej – ten rodzaj materaca dla niemowląt jest najbardziej podatny na odkształcenia. Pianka ulega zdeformowaniu pod wpływem ciężaru dziecka. Z czasem na powierzchni materaca mogą tworzyć się wgłębienia, które negatywnie wpłyną na kręgosłup dziecka. Cena materaca z pianki poliuretanowej to ok. 40-90 zł. Materac z pianki termoelastycznej – wypełnienie materaca stanowi pianka termoelastyczna, która reaguje na ciepło ciała dziecka i pod jego wpływem dopasowuje się do układu ciała malucha. Koszt materaca z pianki termoelastycznej to ok. 350 zł. Materac lateksowy – jest elastyczny i dopasowuje się do kształtu ciała noworodka. Materace lateksowe wypełnione są kanalikami, które umożliwiają przepływ powietrza. Cena materaca lateksowego to ok. 250-460 zł. Materac kokosowy – wypełnienie materaca kokosowego stanowi naturalne włókno kokosowe. Materac przepuszcza powietrze i jest odporny na odkształcanie. Koszt materaca kokosowego to ok. 80-150 zł. Metodą polecaną przez niektórych lekarzy w leczeniu dysplazji stawu biodrowego jest szerokie pieluchowanie. Zobacz, czy jest bezpieczne. Nowo narodzone dziecko każdego dnia przyswaja nowe umiejętności. Zobacz, jak wygląda rozwój noworodka tydzień po tygodniu. Smoczki dla dzieci mają różne rozmiary i kształty. Zobacz, jaki smoczek dla noworodka wybrać.
Chrapanie – jak sobie radzić? Domowe sposoby
Skuteczność domowych sposobów na chrapanie zależy od przyczyn problemu. Chrapanie jest uciążliwe i utrudnia wypoczynek zarówno osobie dotkniętej problemem jak i jej partnerowi.
Skuteczność domowych sposobów na chrapanie zależy od przyczyn problemu. Chrapanie jest uciążliwe i utrudnia wypoczynek zarówno osobie dotkniętej problemem jak i jej partnerowi. Bardzo często chrapanie spowodowane jest nadwagą lub nieodpowiednim stylem życia, ale czasem wymaga konsultacji laryngologicznej. Skąd się bierze chrapanie? Chrapanie może być spowodowane wieloma czynnikami. Najważniejszym z nich jest nadwaga. Bardzo często chrapanie spowodowane jest tkanką tłuszczową, która uciska drogi oddechowe i zmniejsza objętość płuc, zwiększa opór przepływającego powietrza. Utrudnia przez to oddychanie. Istotna jest także pozycja ciała podczas snu. Pozycja na wznak sprawia, że język przesuwa się do tyłu i w dół. Pozycja przyjmowana w trakcie snu ma związek z częstotliwością chrapania u osób z prawidłową wagą. W przypadku osób z nadwagą – pozycja w czasie snu nie ma żadnego znaczenia. Chrapaniu sprzyja rozluźnienie mięśni otaczających gardło środkowe. Staje się to pod wpływem alkoholu. Niedrożny nos – skrzywiona przegroda nosowa, zmiany zapalne oraz polipy utrudniają oddychaniei mogą być przyczyną chrapania. U dzieci chrapanie jest często wywołane przerostem migdałka podniebiennego. Czy chrapanie jest groźne? Chrapanie może stanowić zagrożenie, jeśli towarzyszą mu przerwy w oddychaniu, czyli tzw. bezdechy. Odgłosy chrapania narastają, później następuje cisza zakończona chrapnięciem – w ten sposób objawia się bezdech. Takie przerwy mogą trwać nawet minutę i występować nawet kilkadziesiąt razy w nocy. Przerwy w oddychaniu powodują arytmię, nadciśnienie, a nawet zawał. W przypadku niepokoju o siebie lub partnera – warto skonsultować stan dróg oddechowych u laryngologa. Co pomoże na chrapanie? Przed wizytą u lekarza warto wprowadzić zmiany w stylu życia. Domowe sposoby mogą zneutralizować dolegliwości związane z zaburzeniami snu. Zmiana pozycji snu. Spanie na wznak sprawia, że chrapanie się pogłębia. Aby nie chrapać należy położyć się na boku. Żeby w czasie snu pozycja się nie zmieniała, warto położyć za sobą zwinięty koc. Zapobieganie infekcjom. Chrapanie bardzo często związane jest z niedrożnością górnych dróg oddechowych. Niewyleczony katar, problemy z zatokami czy migdałkami powodują oddychanie ustami, co wpływa na chrapanie. Dobranie odpowiedniej poduszki. Ograniczyć chrapanie można poprzez wybranie poduszki anatomicznej, która dopasowuje się do kształtu głowy. Prawidłowe ułożenie głowy, podparcie szyi wpływają na właściwe oddychanie. Rezygnacja z używek. Palenie papierosów wpływa na zaleganie śliny w gardle, podrażnia i powoduje obrzęk. Przez to utrudnia oddychanie. Alkohol powoduje wiotczenie mięśni gardła i języka. W podobny sposób działają leki uspokajające i preparaty nasenne. Dieta. W problemie z chrapaniem pomaga przejście na zdrową dietę i aktywny tryb życia. Ludzie otyli chrapią głośniej i częściej. Odpowiednia sypialnia. Na chrapanie ma wpływ stan pomieszczenia, w którym się śpi. Optymalna temperatura do spania to 18-21 stopni Celsjusza, a wilgotność to 40-60%. Zapobiega to wysuszaniu błony śluzowej i niweluje przyczynę chrapania. Preparaty ułatwiające oddychanie. W aptekach można znaleźć dostępne bez recepty środki, które pomagają redukować chrapanie. Wizyta u laryngologa. Jeśli domowe metody nie skutkują to znaczy, że chrapanie jest spowodowane problemami, które należy skonsultować z laryngologiem.
Domowe sposoby na bezsenność mogą pomóc rozwiązać problemy ze snem bez uciekania się do środków farmakologicznych i leków nasennych. Trudności z zasypianiem mogą stanowić problem każdego z nas i utrudniać prawidłowe funkcjonowanie w ciągu dnia. Aby wypoczywać zdrowo i pozbyć się bezsenności czasem wystarczy zmienić styl życia.
Domowe sposoby na bezsenność mogą pomóc rozwiązać problemy ze snem bez uciekania się do środków farmakologicznych i leków nasennych. Trudności z zasypianiem mogą stanowić problem każdego z nas i utrudniać prawidłowe funkcjonowanie w ciągu dnia. Aby wypoczywać zdrowo i pozbyć się bezsenności czasem wystarczy zmienić styl życia. Bezsenność to brak snu w nocy, trudności w zasypianiu lub przerywany sen. Wszystkie te zjawiska mogą zaburzać rytm dnia i funkcjonowanie. Aby ustrzec się przed nimi warto wypróbować domowe metody na bezsenność zanim zdecydujemy się na skorzystanie z pomocy specjalisty lub sięgnięcie po tabletki nasenne. Lekkostrawna kolacja na dobry sen Po jedzeniu bardzo często chce się spać. Mimo to, ciężkostrawne posiłki przyczyniają się do problemów ze snem. Kolację najlepiej zjeść 3-4 godziny przed snem. Należy także unikać pobudzających potraw – na przykład czekolady. Regularne pory snu Aby pozbyć się problemu bezsenności warto kłaść się spać i wstawać o tej samej porze. Należy trzymać się własnego harmonogramu snu codziennie, niezależnie od weekendu czy dni wolnych od pracy. Początkowo taki reżim może wydawać się trudny do realizowania, ale z czasem organizm wpadnie w odpowiedni rytm, a jakość snu wzrośnie. Łóżko służy do spania Żeby usunąć problemy z zasypianiem należy przygotować organizm do tego, że łóżko służy tylko do spania i uprawiania seksu. Trudno się zrelaksować i odpocząć w miejscu, w którym się pracuje , czyta i je. Zrezygnowanie z takich aktywności w łóżku da organizmowi jasny sygnał, że czas spać. Odpowiednie oświetlenie i temperatura do snu Śpimy nocą. Cykl snu reguluje melatonina, hormon, którego wydzielanie jest regulowane przez światło. Mózg wydziela ją wieczorem, gdy jest ciemno, a mniej za dnia. Obecnie większość czasu spędzamy w pomieszczeniach oświetlanych sztucznym światłem, przed komputerem lub telewizorem. W związku z tym zacierają się różnice między dniem i nocą. Warto zadbać o to, aby w sypialni światło było przyciemnione i panowała tam atmosfera sprzyjająca odpoczynkowi. Pokój powinien być przewietrzony, a temperatura w nim panująca powinna wynosić około 18°C. Rezygnacja z kofeiny Picie kawy, herbaty i napojów energetyzujących pobudza. Wieczorem warto zamiast nich zdecydować się na przykład na herbatę ziołową lub szklankę mleka. Rezygnacja z drzemki w ciągu dnia Popołudniowa drzemka pomaga się zrelaksować po ciężkim dniu pracy i nabrać energii na wieczór. Może jednak sprawiać, że problem bezsenności będzie się nasilał. Jeśli nie ma innego wyjścia i drzemka w ciągu dnia jest konieczna – niech nie trwa dłużej niż 30 minut i najlepiej zdrzemnąć się wczesnym popołudniem. Wieczorem, gdy jeszcze nie jest pora na sen, a organizm domaga się odpoczynku, warto zająć się czymś innym i przeczekać, aż nadejdzie czas na położenie się do łóżka. Aktywność na świeżym powietrzu W wyeliminowaniu problemu bezsenności może pomóc zmiana stylu życia. Szczególnie ważne jest przebywanie na świeżym powietrzu i korzystanie z dziennego światła. Warto spacerować, ćwiczyć i postawić swoje biurko przy oknie.
Cztery sposoby na koszmary senne twojego dziecka
Koszmary senne to naturalny etap rozwoju każdego dziecka. Mogą pojawić się już u dwulatków. W tym czasie dzieci nie mają zdolności odróżniania jawy od fikcji, a szczególnie bujna wyobraźnia może prowadzić do powstawania koszmarnych snów. Strach dla dziecka jest rzeczywisty, dlatego rodzice nie powinni ignorować nocnych lęków.
Koszmary senne to naturalny etap rozwoju każdego dziecka. Mogą pojawić się już u dwulatków. W tym czasie dzieci nie mają zdolności odróżniania jawy od fikcji, a szczególnie bujna wyobraźnia może prowadzić do powstawania koszmarnych snów. Strach dla dziecka jest rzeczywisty, dlatego rodzice nie powinni ignorować nocnych lęków. 1. Okaż zrozumienie Nie wyśmiewaj koszmarów sennych dziecka. Nawet jeżeli dziecko opowiada, że śni mu się różowy ludek, który mieszka pod łóżkiem, postaraj się udowodnić, że rozumiesz co czuje maluch. Pokaż swoje zainteresowanie. Objedź pokój dookoła. Razem z dzieckiem zajrzyjcie pod łóżko przy zapalonym i zgaszonym świetle. Staraj się wytłumaczyć, że to tylko twór wyobraźni. Jeśli dziecko przed snem poprosi o sprawdzenie czy za komodą lub za zasłoną nie kryje się jakiś ogromny pająk, spełnij prośbę. W ten sposób uspokoisz swoje dziecko. 2. Oswój dziecko z ciemnością Najczęstszym powodem koszmarów sennych u dzieci jest lęk przed ciemnością. Skutecznym sposobem na lęk przed ciemnym pomieszczeniem jest pozostawienie zapalonej lampki w pokoju, w którym śpi dziecko, Z czasem, gdy koszmary senne zaczną ustępować, lampkę można zapalać np. w korytarzu prowadzącym do pokoju dziecka i zostawiać lekko uchylone drzwi. Nawet jeżeli maluch obudzi się w nocy, w domu nie będzie panowała zupełna ciemność. 3. Wprowadź uspokajającą rutynę Aby zmniejszyć ryzyko występowania koszmarów nocnych postaraj się zapewnić dziecku odrobinę wieczornej rutyny. Przyzwyczaj je, że czas po kąpieli to chwila wyciszania się przed snem. Zrezygnuj z głośnych zabaw i szaleństw. Wspólny czas spędźcie spokojnie np. na opowieściach lub czytaniu bajki na dobranoc. Dobranockę oglądajcie wspólnie, być może tam pojawia się motyw, który powoduje lęk twojego dziecka. Bardzo ważnym wieczornym rytuałem jest przytulanie dziecka. Bliskość rodzica i wyciszony głos przed snem uspokoją malucha. 4. Zamień lęk w zabawę Spróbuj zwalczyć nocne koszmary. Wykorzystaj w tym celu swoją kreatywność. Namaluj na twarzy swojej i dziecka wojenne pasy i razem wyruszcie na poszukiwanie nocnego stwora. Możesz też powiedzieć, że krem ma moc, która odstrasza złe sny. Podobnie zadziała np. „magiczne kakao” lub „czarodziejska herbatka”. Maluch pomyśli, że dzięki nim będzie mógł spać spokojnie.
Dobór materaca – twardość, materiał, strefy twardości
Materace do spania należy dobierać odpowiednio do swojej wagi, pozycji w jakiej śpimy oraz wielkości łóżka. Do wyboru są materace piankowe, lateksowe i sprężynowe.
Materace do spania należy dobierać odpowiednio do swojej wagi, pozycji w jakiej śpimy oraz wielkości łóżka. Do wyboru są materace piankowe, lateksowe i sprężynowe. Materac twardy czy miękki – który jest zdrowszy? Popularna jest opinia, że najlepszy materac jest jak najtwardszy. Jest to pogląd z czasów, kiedy do produkcji materaców używano sprężyn bonnelowych i trawy morskiej, przez co twardość utożsamiano z jakością. Materac nie powinien być ani zbyt twardy, ani zbyt miękki dla używającej go osoby. Jeżeli kupujemy materac w sklepie najlepiej się na nim położyć – jeżeli jest taka możliwość – i przetestować kilka modeli. Materac dobieramy do budowy własnego ciała, tak by było ono odpowiednio podparte. Pod uwagę należy brać tzw. ergonomię spania czyli pozycję śpiącego i ułożenie kręgosłupa w danej pozycji. W pozycji leżącej kręgosłup ma być ułożony w linii prostej. Pozycja na wznak to kręgosłup wygięty w kształcie litery „S” - patrząc z boku. Podczas leżenia na prawidłowo dobranym materacu żadna część ciała ani kręgosłup nie powinny boleć. Śpisz na wznak, na boku, czy na brzuchu – dobierz materac do pozycji Osoby śpiące na boku powinny wybierać materace bardziej elastyczne, tak aby ramiona i biodra bez problemu zagłębiały się w materac. Ci, którzy wolą spać na brzuchu i na plecach mogą wybrać materac nieco twardszy. Jeżeli materac jest dla nas za miękki, to ciało się w nim zapada, a zmiana pozycji wymaga wysiłku, w rezultacie czego mięśnie będą nadmiernie pracować w celu podtrzymania źle ułożonego kręgosłupa. Zbyt twardy materac to złe krążenie krwi w miejscach ucisku, mięśnie pleców i karku pracują całą noc, aby utrzymać kręgosłup we właściwej linii. Złe ułożenie powoduje częste zmiany pozycji podczas spania. Twardość materaca sprawdzamy wkładając dłoń pod plecy (leżąc na wznak) w odcinku lędźwiowym. Jeżeli materac jest za twardy wówczas bez trudu dłoń się tam zmieści, jeżeli jest za miękki - ze wsunięciem dłoni będzie kłopot. Odpowiednia twardość materaca to taka, gdy czujemy lekki opór podczas wsuwania dłoni pod plecy. Materac powinien być dobrany do wzrostu osoby go użytkującej w taki sposób, aby podczas leżenia na wznak miała co najmniej 10 cm zapasu z każdej strony, więc długość materaca powinna być minimum 20 cm większa od naszego wzrostu. Strefy twardości materaca Materace dzieli się na jedno, trzy, pięcio i siedmiostrefowe. Jest to podział na strefy o różnej twardości, tak, aby ciało było właściwie ułożone a kręgosłup zachował swoją anatomiczną krzywiznę. Strefy twardości są podzielone tak, żeby te części ciała które potrzebują większej twardości nie cierpiały na rzecz tych, którym niezbędny jest większy komfort. Materace jednostrefowe, to materace o identycznej budowie na całej długości. Im więcej stref tym bardziej precyzyjne dopasowanie, lepszy komfort podczas spania i większe właściwości rehabilitacyjne materaca, a co za tym idzie – wyższa cena. Często jednak jest tak, że strefy twardości projektowane są dla osób o średnim wzroście i przy założeniu, że śpią one w jednej pozycji, dlatego powinniśmy kierować się przede wszystkim zdrowym rozsądkiem i własnymi preferencjami. Materace do spania – lateks, pianki czy sprężyny – który wybrać? Materace sprężynowe kieszeniowe bardzo dobrze dopasowują się do kształtu ciała lecz trudniej na nich zmienić pozycję podczas spania. Dlatego szczególnie polecane są dla osób śpiących na boku. Materace piankowe i lateksowe są cieńsze i twardsze, przez co wydają się być stworzone dla osób śpiących na brzuchu i na wznak. Często bolą cię plecy? Jaki materac wybrać na problemy z kręgosłupem? Wzmocnij swoje plecy! Oto proste ćwiczenia rozciągające kręgosłup.
Nagłe ataki snu w środku dnia – narkolepsja to choroba, nie lenistwo
Narkolepsja to zaburzenie o wciąż nieznanych przyczynach. Senność potrafi dopaść dosłownie w każdej chwili – jak możesz zmniejszyć ryzyko ataków snu?
Narkolepsja to zaburzenie o wciąż nieznanych przyczynach. Senność potrafi dopaść dosłownie w każdej chwili – jak możesz zmniejszyć ryzyko ataków snu? Narkolepsja jest neurologicznym zaburzeniem, które wywołuje utratę kontroli nad cyklami snu i czuwania. Osoby chore na narkolepsję mogą być cały czas senne, zdarzają im się niekontrolowane zaśnięcia w ciągu dnia, nawet w trakcie wykonywania jakiejś czynności – ataki snu mogą trwać kilka minut. Nadmierna senność zazwyczaj zaczyna się między 15 a 25 rokiem życia, ale może pojawić się w każdym wieku. Często nie jest nawet zdiagnozowana, a co za tym idzie – nieleczona. Leczenie narkolepsji Ponieważ dotychczas nie odkryto przyczyn tej choroby, nie opracowano na nią lekarstwa. Jak w takim razie leczyć narkolepsję? Większość symptomów zaburzenia, jak nieprawidłowy sen REM, permanentna senność czy katalepsja, mogą być kontrolowane za pomocą leków – antydepresantów i stymulantów. Narkolepsja nie może więc być wyleczona, ale mogą być złagodzone jej objawy. Jak sobie radzić z narkolepsją? Osoby chore na narkolepsję, oprócz przyjmowania leków, powinny także zmienić swój styl życia. Wprowadź dobre nawyki: po przebudzeniu od razu weź leki i wstań, zaściel łóżko, idź do łazienki, przebierz się. Daj mózgowi sygnał, że czas snu już się skończył. Wykonuj ćwiczenia cardio – aktywność przypomina mózgowi, że to czas czuwania. W nocy wyłącz światła, by ułatwić zaśnięcie. Próbuj żyć według naturalnego cyklu dnia i nocy. Jeśli nie możesz zasnąć, weź przepisane przez lekarza leki na sen, weź ciepłą kąpiel. Ustaw budzik na 7-8 godzin snu – regularny rytm snu jest nie do zastąpienia lekami. Dbaj o dietę – zrezygnuj z kofeiny, wyeliminuj cukier, alkohol. Pij dużo wody. Narkolepsja utrudnia regenerację w ciągu nocy, musisz więc dostarczać mu dużo witamin i mikroelementów. Jedz regularnie i nie wychodź głodna z domu! Staraj się być aktywna fizycznie i dbaj o formę. Zdrowe ciało jest pełne energii. Jeśli już zauważyłaś, kiedy jesteś najbardziej senna i zdarzają ci się „ataki snu”, zaplanuj wtedy ćwiczenia. Ustaw przypomnienie w telefonie i nie poddawaj się senności. Gdy mimo wszystko uczucie senności nie przechodzi, nie walcz z nim na siłę. Utnij sobie krótką drzemkę, którą możesz kontrolować. W miarę możliwości unikaj stresujących sytuacji i nie przebywaj w towarzystwie, które ci ewidentnie szkodzi. Tak zwani toksyczni ludzie i energetyczne wampiry potrafią pozbawić sił nawet zdrowego człowieka. Nie obawiaj się otwarcie mówić o swojej chorobie, dzięki temu będziesz lepiej rozumiana przez otoczenie i będziesz mogła liczyć na wsparcie ludzi wokół. W przypadku nagłego zaśnięcia wskazane jest, by znajomi wiedzieli, z czego może ono wynikać. Ludzie obawiają się tego zaburzenia tylko dlatego, że nie wiedzą, jak zareagować. Pamiętaj, by nie być dla siebie zbyt surową – twoja senność to nie lenistwo czy brak zaangażowania.
W fazie SEM regeneruje się ciało, w fazie REM przez sny odpoczywa umysł
W zależności od fazy snu, z naszym ciałem i umysłem dzieją się różne rzeczy. Sen regeneracyjny, w fazie SEM, to wrażenia i odczucia. Faza REM niesie sny fabularne.
W zależności od fazy snu, z naszym ciałem i umysłem dzieją się różne rzeczy. Sen regeneracyjny, w fazie SEM, to wrażenia i odczucia. Faza REM niesie sny fabularne. Dopiero w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku odkryto, że sen dzieli się na kilka faz. W zależności od intensywności i głębokości, wyróżniono fazy snu SEM i REM i na tej podstawie określono, kiedy śnimy. Faza SEM – sen regeneracyjny Pierwszym rodzajem jest SEM lub NREM (Slow Eye Movements lub Non-Rapid Eye Movements). Do niedawna uważano, że w tym rodzaju snu nie pojawiają się marzenia senne, teraz jednak wiadomo, że mają po prostu inną formę – zamiast konkretnych obrazów obecne są odczucia (na przykład wrażenie spadania lub latania) i wizualizacje barw. Sen SEM można podzielić na trzy fazy: Twoje oczy są zamknięte, ale wciąż łatwo cię zbudzić. Faza trwa 5-10 minut. Zapadasz w lekki sen. Twoje serce zaczyna bić wolniej, a temperatura ciała spada. Organizm przygotowuje się do głębokiego snu. Głęboka faza snu. Trudniej cię zbudzić, a jeśli komuś się to uda, będziesz się czuła przez kilka minut zdezorientowana. W tej fazie snu, ciało się regeneruje, leczy rany, buduje kościec i mięśnie oraz wzmacnia układ odpornościowy. Faza REM – czas marzeń sennych Okres, w którym pojawiają się marzenia senne, pojawia się w czwartej fazie snu. Ma miejsce cyklicznie co około 90 minut. Został nazwany REM, czyli Rapid Eye Movements, ponieważ podczas tej fazy śpiący porusza szybko oczami. Naukowcy nazywają fazę REM także snem paradoksalnym ze względu na specyficzną pracę mózgu – na podstawie zapisu EEG można wyciągnąć wnioski, że osoba już się przebudziła. Pierwszy okres REM trwa około 10 minut, każdy następny jest dłuższy i ostatecznie może trwać nawet godzinę. Podczas tej fazy do umysłu dochodzą bodźce z zewnątrz, są jednak ignorowane. Jeśli ktoś zostanie zbudzony podczas tej fazy, najprawdopodobniej będzie pamiętał sen. Marzenia senne są najczęściej intensywne i dynamiczne. Żeby zabezpieczyć organizm przed wykonywaniem gwałtownych ruchów związanych ze śnieniem, podczas tej fazy pojawia się tzw. paraliż senny. Śnimy zarówno podczas snu REM jak i SEM, jednak w inny sposób. Z pewnością jest jeszcze wiele do odkrycia w kwestii marzeń sennych, dlatego warto śledzić najnowsze badania.
Melisę popularnie stosuje się na uspokojenie i bezsenność, od starożytności jest stosowana też jako lek na problemy z układem pokarmowym.
Melisę popularnie stosuje się na uspokojenie i bezsenność, od starożytności jest stosowana też jako lek na problemy z układem pokarmowym. Melisa lekarska (Melissa officinalis) swoją nazwę wzięła od greckiego słowa: melitta (pszczoła) oraz łacińskiego mel (miód) - ponieważ jest rośliną miododajną i przyciągającą pszczoły, w Polsce funkcjonuje jeszcze – nie używana już nazwa: rojownik i pszczelnik. Właściwości melisy Powszechnie używane jest ziele melisy (Melissae Herba), rzadziej stosuje się zebrane na początku kwitnienia liście melisy (Melissae Folium). Ziele melisy jest bogate we flawonoidy (naturalne przeciwutleniacze), witaminę C oraz sole mineralne. Zawiera też olejek eteryczny, który po roztarciu w dłoni liścia pachnie cytrynowo – jest to tzw. olejek melisowy. Powszechnie znane działanie melisy to przede wszystkim uspokojenie i wyciszenie lekko rozdrażnionego organizmu. Ponadto oczyszcza z toksyn, działa moczopędnie, wykrztuśnie, napotnie. Poprawia apetyt, działa rozkurczowo na układ trawienny. Jej szerokie spektrum działania obejmuje niemal cały organizm. Melisa a bezsenność Trudności z zasypianiem spowodowane wzmożonym wysiłkiem fizycznym, rozregulowaniem trybu życia, np. podczas sesji egzaminacyjnej mogą być wskazaniem do zastosowania łagodnego środka uspakajającego jakim jest melisa. Podobno pita podczas nauki wspomaga pamięć oraz koncentrację. Napar przygotowujemy z 1-2 łyżeczek suszonych liści zalanych wrzątkiem, zaparzamy 10-15 minut, przecedzamy. 1-2 szklanki tak przygotowanych ziół powinny w zupełności wystarczyć. Można też pić melisę w saszetkach, nie przekraczając dziennego spożycia podanego na opakowaniu. Należy pamiętać, że melisę podobnie jak wszystkie ziołowe preparaty należy stosować wyłącznie w zalecanych dawkach, ponieważ w nadmiarze powoduje rozdrażnienie i bezsenność. Nie jest też zalecana dzieciom do 12 roku życia. Melisa może być jedynie środkiem wspomagającym leczenie bezsenności, która jest poważnym problemem dotykającym coraz większą liczbę osób. Dlatego jeżeli cierpisz na nawracające kłopoty ze snem, zasięgnij porady lekarza, być może przyczynę da się w prosty sposób zdiagnozować i usunąć. Masz problem z powracającymi zakażeniami dróg moczowych? Poznaj lecznicze właściwości soku z żurawiny. Na chłodne wieczory najlepsze są napoje z dużą ilością korzennych przypraw. Sprawdź nasz przepis na grzane wino. Schyłek lata to idealny czas na przetwory. Tutaj znajdziesz przepis na sok i dżem z czarnej porzeczki.