Absolwentka wyższej uczelni
Flickr/Will Folsom/CC BY 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/

Hierarchia potrzeb Maslowa obejmuje 5 wewnętrznie złożonych poziomów, które się wzajemnie warunkują. Piramidalne przedstawienie odzwierciedla rangę poszczególnych potrzeb, której punktem odniesienia jest biologiczny aspekt życia człowieka. Maslow zakłada, że człowiek nie jest w stanie przejawiać potrzeb, wypływających z chęci poprawienia jakości i komfortu życia, póki nie zaspokoi tych, które warunkują jego przetrwanie.

Podstawowe założenie teorii Maslowa

Amerykański psycholog Abraham Maslow opracował teorię, która mówi, że ludzkie potrzeby układają się hierarchicznie. Ich zależność przedstawił w formie piramidy, u podstaw której leżą elementy niezbędne do życia. Na wierzchołku piramidy Maslowa znajdują się te potrzeby, które realizuje tylko niewielka część społeczeństwa. Zaspokojenie ich świadczy o maksymalnym wykorzystaniu własnego potencjału.

Potrzeby niższego i wyższego rzędu

Według Maslowa realizacja potrzeb z każdego kolejnego poziomu jest możliwa dopiero wtedy, kiedy zaspokojone zostają potrzeby z poziomu niższego. Zaspokojenie potrzeb podstawowych uruchamia potrzeby wyższego rzędu. Im wyżej w hierarchii znajduje się dana potrzeba, tym później zaczyna być odczuwana przez człowieka, a więc ma ona mniejsze znaczenie dla biologicznego przetrwania. Te potrzeby, których zaspokojenie warunkuje przetrwanie to potrzeby niższego rzędu (fizjologiczne, bezpieczeństwa, afiliacji). Wynikają one z poczucia braku czegoś. Natomiast potrzeby wyższego rzędu (szacunku i uznania oraz samorealizacji) działają na innych zasadach – dostarczają przyjemności i opierają się na mechanizmie wzrostu, co w praktyce oznacza tyle, że poszerzają się w miarę ich zaspokajania.

Potrzeby fizjologiczne

Potrzeby fizjologiczne stanowią filar piramidy Maslowa. Niezaspokojone blokują wszystkie pozostałe rodzaje potrzeb, co skutkuje tym, że wszelkie działania człowieka są nakierowane tylko i wyłącznie na pierwotne instynkty. Do potrzeb fizjologicznych należą m.in.:

  • sen,
  • oddychanie,
  • zaspokojenie głodu i pragnienia,
  • utrzymanie sprzyjającej temperatury otoczenia,
  • potrzeby seksualne.

Potrzeby bezpieczeństwa

Nad potrzebami fizjologicznymi plasują się potrzeby bezpieczeństwa, które pobudzają do działania, kiedy zagrożona jest nienaruszalność osobista lub uaktywniają się w momencie, gdy do życia wkrada się chaos. Do podstawowych potrzeb bezpieczeństwa należą:

  • samoobrona,
  • wolność od lęku i poczucia zagrożenia,
  • stabilność,
  • prawo i porządek publiczny,
  • sprawiedliwość.

Potrzeby afiliacji

Potrzeby afiliacji odnoszą się do relacji osoby z najbliższym otoczeniem, a ich niezaspokojenie prowadzi do samotności, alienacji i frustracji, która skutkuje postępowaniem świadczącym o nieprzystosowaniu społecznym lub zachowaniami patologicznymi. Na tym poziomie plasują się:

  • miłość,
  • przyjaźń,
  • wymiana opinii,
  • zrozumienie,
  • przywiązanie,
  • bliskość.

Potrzeby szacunku i uznania


Potrzeby szacunku i uznania dzielą się na dwa rodzaje – obejmują zarówno zależności między osobą a otoczeniem, jak i to, w jaki sposób osoba postrzega samą siebie. Człowiek potrzebuje samoakceptacji, która jest uwarunkowana akceptacją ze strony otoczenia. Kiedy społeczeństwo zaczyna się organizować, tworzy się w nim cała sieć hierarchicznych powiązań – ludzie zyskują pewne role społeczne, a ich spełnianie sprawia, że czują się ważni, potrzebni i tym samym zyskują w oczach innych. Na tym poziomie pojawiają się potrzeby takie jak:

  • poczucie własnej wartości,
  • świadomość swojej tożsamości,
  • poszanowanie przez innych ludzi,
  • wywieranie wpływu.

Potrzeby samorealizacji

Potrzeby samorealizacji są grupą wyjątkową, bo brak w niej wewnętrznej hierarchizacji – poszczególne elementy są równoważne i mogą się wzajemnie zastępować. Wynika to z faktu, że samorealizacja jest kwestią indywidualną i dla każdego człowieka oznaczać może co innego. Dla jednych spełnieniem jest osiąganie wrażeń estetycznych, dla drugich – zdobywanie wiedzy, a dla innych – poszukiwanie nowych doświadczeń. Maslow za szczytowe uznał głębokie doznania duchowe i mistyczne.