©ESCALA/Fotolia

Glikokortykoidy: działanie, stosowanie i skutki uboczne

©ESCALA/Fotolia

Glikokortykoidy, zwane także kortykosterydami oraz glikokortykosterydami, są stosowane w alergiach, po przeszczepach i na miejscowe zmiany skórne. Ich podawanie może wywołać skutki uboczne ze strony układu nerwowego i odpornościowego. Powoduje też zanik błon śluzowych i częste zakażenia. Aby uniknąć działań niepożądanych, sterydy należy podawać przez krótki czas.

 

Glikokortykoidy nie powinny być podawane osobom mającym objawy lub chorującym na nadciśnienie, cukrzycę bądź różnego rodzaju zakażenia. Hormony powinno się stosować pod kontrolą lekarza, ponieważ wywołują wiele skutków ubocznych.

Glikokortykoidy – co to jest i kiedy się je stosuje

Glikokortykoidy to hormony produkowane przez korę nadnerczy, które uczestniczą w przemianie węglowodanów, białek oraz tłuszczów. Należą do nich:

  • kortyzon,
  • kortyzol,
  • kortykosteron.

 

Mianem glikokortykoidów określa się też grupę leków stosowanych przeciwzapalnie, do wzmocnienia odporności (immunosupresyjnie) oraz w leczeniu alergii. Do tej grupy należą:

  • acetonid flucinolonu,
  • budezonid,
  • betametazon,
  • flutikazon,
  • flunizolid,
  • halometazon,
  • hydrokortyzon,
  • kortyzon,
  • kortyzol,
  • metyloprednizolon,
  • medryzon,
  • mometazon,
  • prednizolon,
  • parametazon,
  • prednizon,
  • trimetylooctan flumetazonu,
  • triamcinolon.

 

Kortykosterydy pomniejszają grasicę i węzły chłonne. Redukują też liczbę białych krwinek (leukocytów). Zwiększają wydzielanie kwasu żołądkowego i ułatwiają usuwanie wody z organizmy. Podwyższają poziom cukru we krwi i przyspieszają katabolizm białek. Zwiększają działanie adrenaliny.

 

Wytwarzanie glikokortykoidów we krwi jest regulowane przez:

  • hormon CRH wytwarzany przez podwzgórze,
  • ACTH produkowane w przysadce.

 

Glikokortykoidy podaje się w następujących przypadkach:

  • astma oskrzelowa,
  • białaczka,
  • wstrząs anafilaktyczny,
  • choroby autoimmunologiczne: reumatoidalne zapalenie stawów, niedokrwistość hemolityczna, choroba Leśniowskiego-Crohna, sarkoidoza, atopowe zapalenie skóry (AZS),
  • miejscowe zmiany zapalne skóry,
  • choroby nowotworowe, aby zmniejszyć obrzęk mózgu i ciśnienie wewnątrzczaszkowe,
  • wrodzony przerost nadnerczy,
  • po przeszczepach, aby zapobiec ich odrzuceniu.

 

Ze względu na sine działanie kortykosterydów powinno się podawać najmniejszą możliwą dawkę bądź stosować przerwy, jeśli są podawane długotrwale.

Działania niepożądane glikokortykoidów

W przypadku długotrwałego ogólnego podawania kortykosterydów mogą wystąpić następujące działania niepożądane:

  • zakażenie – na skutek osłabienia odporności przez leki sterydowe i zwiększoną podatność na infekcje,
  • zahamowanie czynności nadnerczy, niewydolności nadnerczy, a nawet ich zaniku,
  • zmiany nastroju, koszmary i bezsenność
  • zmiany neurologiczno-psychiatryczne, np. napady szału, myśli samobójcze, reakcje psychotyczne,
  • zatrzymanie wody w organizmie, prowadzące do obrzęków i podwyższenia ciśnienia tętniczego,
  • zmniejszenie uwapnienia kości, które może zwiększyć ryzyko złamań i osteoporozy,
  • zwiększenie poziomu glukozy we krwi, zaburzenia gospodarki węglowodanami, w tym cukrzyca,
  • zmniejszenie siły mięśni,
  • wrzody żołądka,
  • jaskra,
  • zahamowanie wzrostu u dzieci,
  • zaburzenia hormonalne ze strony układu rozrodczego.

 

Miejscowe podawanie kortykosterydów przez dłuższy czas może spowodować skutki uboczne takie, jak:

  • zmniejszenie grubości skóry, a nawet jej zanik,
  • zanik błon śluzowych,
  • zwiększenie obszaru zakażenia i zaostrzenie nieleczonego zakażenia,
  • trądzik,
  • kontaktowe zapalenie skóry,
  • depigmentację,
  • nieodwracalne rozstępy.

 

Glikokortykoidy powinno się stosować na jak najmniejszą powierzchnię skóry, aby uniknąć niepożądanych skutków ich stosowania.


Więcej na temat hormony
Przeładuj

Anna Mucha w półfinale "Czaru Par"! "Małżeństwo to jest obóz przetrwania"

zobacz 00:30