strach ma wielkie oczy
©luna/Fotolia

Jak ciało reaguje na strach? Skok adrenaliny i reakcja na zagrożenie

strach ma wielkie oczy
©luna/Fotolia

Strach to reakcja na niebezpieczeństwo. Powoduje wzrost adrenaliny, która sprawia, że ciało jest gotowe, by walczyć z napastnikiem lub przed nim uciekać.

 

Jest ciemno, cicho, a w domu nie ma nikogo oprócz ciebie. Oglądasz telewizję. Nagle coś widzisz i słyszysz. Po chwili drzwi nagle znów trzaskają o framugę. Twój oddech przyspiesza. Serce bije jak szalone. Mięśnie są napięte. Po ułamku sekundy już wiesz, że to tylko wiatr. Żaden złodziej. Nikt nie próbuje się włamać do domu.

 

Ale zanim to do ciebie dotarło, ciało zareagowało, jakby groziło ci realne niebezpieczeństwo. Zaczęło przygotowywać się do reakcji „walcz albo uciekaj”, która jest naturalna w obliczu zagrożenia. Jednak tak naprawdę nie było żadnego niebezpieczeństwa. Co się właściwie stało i czym jest strach? Czy naprawdę strach ma wielkie oczy? Które neuroprzekaźniki odpowiadają za tę emocję?

Czym jest strach?

Strach to reakcja łańcuchowa, która zaczyna się w mózgu pod wpływem stresującego bodźca, a kończy na uwolnieniu substancji chemicznych, które wywołują przyspieszone bicie serca, szybki oddech, pobudzenie mięśni i inne reakcje znane jako „walcz albo uciekaj”. Organizm jest niezwykle czujny – nie bez powodu mówi się, że strach ma wielkie oczy, które widzą wszystko. Dodatkowo podczas wyrażania strachu za pomocą mimiki, górna część pola widzenia faktycznie się zwiększa. Przyspieszeniu ulegają także ruchy oczu w kierunku dostrzeganych bodźców. Bodźcem może być pająk, nóż przy gardle, sala pełna ludzi, którzy czekają na twoje przemówienie albo nagły hałas, jak trzaśnięcie drzwi.

Strach a lęk

Mimo że często używa się słów strach i lęk synonimicznie, nie są one do końca tożsame. Karen Horney, niemiecka psychoanalityk, przyznaje, że zachowania im towarzyszące są bardzo podobne, ponieważ są emocjonalnymi reakcjami na niebezpieczeństwo i towarzyszą im podobne doznania fizyczne. Podstawą do odróżnienia strachu od lęku jest bodziec, który wywołuje te uczucia. Strach jest reakcją na konkretny bodziec pochodzący z zewnątrz, natomiast lęk wywołany jest przez mniej określone powody pochodzące od wewnątrz. Inaczej mówiąc, strach wywołuje obiektywny bodziec, natomiast lęk – subiektywny.

Jak mózg reaguje na strach?

Mózg jest niezwykle złożonym organem, składającym się z ponad 100 miliardów komórek nerwowych, które tworzą skomplikowaną sieć komunikacyjną. Ten system odpowiada za emocje, myśli i działania. Niektóre komunikaty są świadome – mówimy wtedy o świadomym działaniu i myśleniu, inne natomiast wywołują autonomiczne, niekontrolowane reakcje. Reakcja na strach jest niemal całkowicie autonomiczna – może być wywołana nieświadomie i niezauważona do momentu, kiedy zniknie. Za negatywne emocje (w tym strach, agresję) odpowiadają przednie części płata czołowego. Hamowane są natomiast przez przednią część kory czołowej. Z tego powodu uszkodzenie płata czołowego może skutkować na przykład zmianą osobowości i zaburzeniami zachowania.

 

Badania neuropsychologów pozwoliły określić, które dokładnie części mózgu odpowiadają za odczuwanie strachu. Centralną rolę w tym procesie odgrywa:

  • Wzgórze - decyduje, gdzie wysłać przychodzące dane sensoryczne z różnych receptorów (wzroku, słuchu, węchu, smaku, dotyku),
  • Kora czuciowa - interpretuje dane sensoryczne,
  • Hipokamp – przechowuje wspomnienia i na ich podstawie ustanawia kontekst bodźca,
  • Ciało migdałowate - dekoduje emocje; określa potencjalne zagrożenie,
  • Podwzgórze - aktywuje tryb "walki lub ucieczki".

Proces powstawania strachu zaczyna się od wywołującego strach bodźca i kończy się reakcją „walcz lub uciekaj”.

Neuroprzekaźniki a strach

Hormon strachu, walki i ucieczki – tak naukowcy nazywają adrenalinę. Jest produkowana jako reakcja na sytuację stresową. Powoduje skurcz naczyń krwionośnych, podnosi ciśnienie krwi, przyspiesza pracę serca i oddychanie. Mechanizmy patofizjologiczne zaburzeń lękowych nie zostały jeszcze do końca określone, ale naukowcy uważają, że odpowiada za nie niewłaściwa regulacja neuroprzekaźników, takich jak serotonina i dopamina.


Przeładuj

Czy Marlena i Seweryn z "Rolnik szuka żony" naprawdę się rozstali? Zobacz ich historię miłości

zobacz 02:12