znak niepełnosprawności
© mbruxelle/Fotolia.com

Najczęstszymi przyczynami niepełnosprawności intelektualnej są czynniki genetyczne, środowiskowe lub schorzenia w okresie dzieciństwa. Największą grupą przyczyn są zaburzenia w rozwoju embrionalnym, np. urazy mechaniczne i infekcje bakteryjne.

 

Czynniki uszkadzające płód i powodujące niepełnosprawność umysłową mogą działać w okresie prenatalnym oraz postnatalnym.

Podział przyczyn niepełnosprawności

Wśród przyczyn niepełnosprawności intelektualnej można wyróżnić pięć grup:

  • zaburzenia w rozwoju embrionalnym,
  • zaburzenia okołoporodowe,
  • czynniki genetyczne,
  • schorzenia w okresie dzieciństwa,
  • czynniki środowiskowe.

Zaburzenia w rozwoju embrionalnym – największa grupa przyczyn niepełnosprawności

Czynniki negatywnie wpływające na rozwój embrionalny płodu to zaburzenia chromosomalne i aberracje chromosomowe. Na zaburzenia chromosomalne płód jest najbardziej narażony w pierwszych trzech miesiącach ciąży. Ich przyczynami mogą być, np. urazy mechaniczne, zatrucia alkoholem, infekcje bakteryjne, wirusy i pasożyty (np. toksoplazmoza). Inne czynniki uszkadzające płód w łonie matki to promienie Roentgena i zaburzenia hormonalne matki. 
 
Aberracje chromosomowe to inaczej mutacje chromosomowe. Dochodzi do nich pod wpływem czynników mutagennych (np. promieniowania ultrafioletowego) lub spontanicznie. Polegają na zmianie w strukturze lub liczbie chromosomów. Sprzyjają wystąpieniu zaburzeń takich jak: zespół Downa (spowodowany obecnością jednego dodatkowego chromosomu 21), zespół Klinefeltera (polegający na obecności co najmniej jednego dodatkowego chromosomu X) lub zespół Turnera (całkowity lub częściowy brak jednego z chromosomów X). 

Zaburzenia perinatalne

Okres perinatalny obejmuje ostatni trymestr ciąży, poród oraz pierwsze siedem dób życia niemowlęcia. Do grupy czynników powodujących zaburzenia w tym czasie należą, np. złe odżywienie dziecka, niedotlenienie, konflikt serologiczny i poród przedwczesny. Upośledzenie umysłowe często jest spowodowane przez urazy okołoporodowe – czynniki uszkadzające płód podczas akcji porodowej. W ich następstwie pojawia się krwotok wewnątrzczaszkowy i niedotlenienie mózgu. 

Czynniki genetyczne 

Choroby uwarunkowane genetycznie to zespół Downa, zespół Jacobsena, zespół Pataua, i stwardnienie guzowate. Przyczynami niepełnosprawności intelektualnej mogą być także wrodzone choroby metaboliczne, takie jak: fenyloketonuria, galaktozemia i choroba Niemanna-Picka. 

Choroby wieku dziecięcego

Przyczyną niepełnosprawności intelektualnej mogą być też wszystkie choroby przebyte w okresie dwóch pierwszych lat życia dziecka. Czynnikami ryzyka są: zapalanie opon mózgowych, urazy mechaniczne głowy, zatrucia (np. ołowiem), choroby wirusowe (np. odra, świnka, różyczka) i nieprawidłowe odżywianie dziecka.

Czynniki środowiskowe

Do czynników środowiskowych należy zaliczyć warunki niesprzyjające wychowywaniu dziecka. Są to m.in.: brak stymulacji rozwoju, niesprzyjające właściwości psychiczne rodziców, izolacja społeczna oraz wadliwa struktura rodziny.

 

Więcej na temat zaburzenia neurologiczne