kobieta na wizycie u psychologa
©photopitu/Fotolia

Fantom to inaczej zjawa. Tą nazwą określa się także odczucia, takie jak ciepło, zimno, dotyk i ból, dotyczące tej części ciała, która została amputowana. Mimo że faktycznie część ciała została odcięta, osoba po amputacji odczuwa ból fantomowy tam, gdzie kiedyś się ona znajdowała. Zjawisko to najczęściej dotyczy kończyn. Doświadcza go 95% osób poddanych zabiegowi amputacji.

Ból w fantomowej kończynie

Choć zjawisko to znane jest od czasów antycznych, pojęcie „kończyny fantomowej” do terminologii naukowej wprowadził w 1872 r. amerykański neurolog, Silas Weir Mitchell, który zajmował się w swoich badaniach problematyką amputacji. Szacuje się, że zjawisko kończyny fantomowej dotyczy blisko 95% osób poddanych amputacji. Może ono ustąpić w krótkim czasie po zabiegu, ale może także utrzymywać się tygodniami i miesiącami. Ból fantomowy występuje znacznie rzadziej, ale jest zdecydowanie bardziej uciążliwy i często wymaga leczenia.

W jaki sposób powstają doznania fantomowe?

Jednym z wyjaśnień zjawiska bólu fantomowego są nerwiaki, czyli powstałe podczas operacji nieprawidłowe zakończenie przerwanego nerwu czuciowego. Reagują one na szereg bodźców fizycznych takich jak dotyk, ruch, zmiany temperatury, często powodując ból.

 

Przyczyną bólu fantomowego może być także nadmierna aktywność neuronów w mózgu.

Na czym polega leczenie bólu fantomowego?

W terapii bólu fantomowego stosuje się leki przeciwbólowe, niesterydowe leki przeciwzapalne oraz opioidy o słabym działaniu. Czasem zaleca się też silne leki opioidowe razem z lekami przeciwdrgawkowymi.

 

Leczenie bólu fantomowego często wymaga interwencji psychiatrycznej i psychologicznej: zastosowania leków przeciwdepresyjnych, hipnozy i psychoterapii. Skuteczna może też okazać się akupunktura. Ból fantomowy często ustępuje, kiedy pacjent zaczyna nosić protezę utraconej kończyny.

 

W przypadku bólu fantomowego stosuje się również terapię lustrzaną. Polega ona na tym, że osoba po amputacji ćwiczy ruchy kończyny fantomowej, która zasłonięta jest lustrem odbijającym ruchy kończyny zdrowej.

 

W 2014 r. szwedzcy naukowcy opracowali terapię bólu fantomowego wykorzystującą m.in. rzeczywistość rozszerzoną. Aktywuje ona obszary mózgu odpowiedzialne za poruszanie amputowaną kończyną, co daje szansę na zniesienie bólu.