lekarz z pojemnikiem do badania
©glisic_albina/Fotolia

Badanie nasienia, czyli seminogram lub spermiogram określa wszystkie parametry ejakulatu, które mogą mieć wpływ na płodność mężczyzny. Większość obserwacji prowadzi się pod mikroskopem, dzięki czemu można dokładnie ustalić np. ilość plemników w spermie. Dla każdego parametru istnieją normy, ale nie można interpretować ich w izolacji, czyli w oderwaniu od konkretnego przypadku, ani przesądzać na podstawie wyniku badania o płodności lub bezpłodności mężczyzny.

Badanie nasienia: jak odczytywać wynik?

Odczytanie wyniku badania nasienia od strony technicznej nie powinno nastręczać trudności, bo dla wszystkich parametrów zostały przyjęte normy, które uznaje się za prawidłowe. Wbrew pozorom jednak, na podstawie samego pomiaru nie można z całą pewnością stwierdzić, czy mężczyzna jest płodny, ponieważ:

1. Nieprawidłowe parametry nasienia to tylko 40% przyczyn niepłodności,

2. Analiza pobranej próbki nasienia może być niemiarodajna (np. jeśli część spermy się rozlała, mężczyzna nie zachował wstrzemięźliwości seksualnej na co najmniej 3-5 dni przed pobraniem nasienia lub jest długotrwale narażony na stres czy uzależniony od używek).

3. Jeden zaniżony wskaźnik może być równoważony przez inny, który jest na poziomie powyżej normy.

Seminogram jest więc tylko punktem wyjścia w diagnostyce niepłodności – w razie nieprawidłowego wyniku wskazuje kierunek dalszych badań.

Nieprawidłowa ilość plemników w spermie

Jedną z najważniejszych wartości badanych przez seminogram jest ilość plemników w spermie (tym większa, im więcej czasu minęło od ostatniej ejakulacji). Trzeba jednak pamiętać, że duża ilość plemników nie musi decydować o wyższej jakości nasienia, bo po wielu dniach gromadzenia się spermy komórki rozrodcze zaczynają obumierać. Prawidłowa ich ilość to 20–250 mln w 1 ml ejakulatu. Zaburzeniami związanymi z liczbą plemników w nasieniu są:

1. Azoospermia (brak plemników).

2. Oligospermia (obniżona ilość plemników w nasieniu):

  • ekstremalna (pojedyncze plemniki),
  • bardzo ciężka (1–5 mln/ml),
  • ciężka (5–10 mln/ml),
  • lekka (10–20 mln/ml).

3. Polizoospermia (więcej niż 250 mln/ml).

Nieprawidłowa objętość spermy

Kolejnym kluczowym parametrem w ocenie jakości spermy jest objętość, która wcale nie musi być zależna od ilości plemników (czasem mimo dużej objętości ejakulatu diagnozuje się azoospermię). Średnia ilość ejakulatu podczas wytrysku wynosi 2–6 ml. Możliwe zaburzenia to:

1. Aspermia (mniej niż 0,5 ml nasienia).

2. Hipospermia (0,5–2,5 ml nasienia).

3. Hiperspermia (więcej niż 5 ml nasienia).

Wahania ilości spermy mogą, ale nie muszą świadczyć o stanach zapalnych czy blokadzie przewodów nasiennych. Naturalnym zjawiskiem jest zmniejszenie ilości nasienia po odbytym w ciągu kilku godzin stosunku czy w wyniku niedostatecznego nawodnienia organizmu.

Badanie nasienia: inne normy

Oprócz objętości spermy i ilości znajdujących się w niej plemników seminogram oznacza takie wartości, jak:

  • ruchliwość plemników (normy: 25% dla ruchu prostoliniowego szybkiego i 50% dla ruchu szybkiego i wolnego),
  • żywotność plemników (norma: 75% żywotnych),
  • budowa plemników (norma: 30–70% prawidłowo zbudowanych),
  • aglutynacja nasienia (norma: brak),
  • pH (norma: większe lub równe 7.2),
  • liczba leukocytów (norma: 1 mln/ml lub więcej),
  • czas upłynnienia nasienia (norma: mniej niż 0,5 h).