Mężczyzna z dokumentami
©Andrey Popov/Fotolia

Środki trwałe to rzeczy, które przeznaczone są do wykonywania działalności gospodarczej. Amortyzacja tych środków to ich zużycie, wyrażone w pieniądzu, umożliwiające systematyczne odpisy. Możliwe są różne metody dokonywania amortyzacji.

Co to są środki trwałe?

Aby daną rzecz móc zaliczyć do środków trwałych, musi ona mieścić się w następujących kryteriach:

  • musi być rzeczowym składnikiem majątku, czyli nieruchomością lub ruchomością – mogą to być budynki, maszyny, wyposażenie,
  • okres jej użytkowania jest dłuższy niż 1 rok,
  • jest kompletna i zdatna do użytku,
  • jest wykorzystywana na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.

Środki trwałe podzielone są na dziesięć kategorii, oznaczonych odpowiednimi cyframi. Klasyfikacja środków trwałych (KŚT) stworzona jest między innymi dla potrzeb amortyzacji tych środków. Zalicza się do nich w szczególności:

  • nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,
  • urządzenia, środki transportu, wszelkiego rodzaju maszyny itp.,
  • inwentarz żywy.

Istnieje jednak szereg wyjątków, które określają składniki majątku nie podlegające amortyzacji. Są to:

  • grunty oraz prawa ich wieczystego użytkowania,
  • eksponaty muzealne i dzieła sztuki,
  • budynki i lokale, jeśli są dzierżawione lub wynajmowane, a podatnik nie decyduje się na ich amortyzację,
  • poza pewnymi wyjątkami wartość firmy, czyli nabytej dodatkowo części przedsiębiorstwa; wartość firmy to różnica pomiędzy ceną nabycia tego przedsiębiorstwa a jego rzeczywistą wartością,
  • składniki majątku, które nie są użytkowane na skutek zawieszenia działalności lub jej zakończenia.

Amortyzacja środków trwałych

Amortyzacja jest wyrażonym w pieniądzu zużyciem tych środków, umożliwiającym odpisy amortyzacyjne. Wpływa to na zmniejszenie dochodu podlegającego opodatkowaniu - dzięki temu, że odpisy amortyzacyjne można wpisać w koszty uzyskania przychodu, w przeciwieństwie do samego zakupu środka trwałego. Amortyzacja jest możliwa nie wcześniej, niż po przyjęciu środka do używania, a jej zakończenie następuje nie później, niż:

  • z chwilą zrównania wartości odpisów z wartością początkową owych środków,
  • przeznaczenia środka do likwidacji lub sprzedaży,
  • stwierdzenia niedoboru tego środka (na przykład w wyniku kradzieży).

Metody dokonywania amortyzacji środków trwałych

Zgodnie z przepisami możliwe są różne metody dokonywania amortyzacji. Są to:

  • Amortyzacja liniowa, polegająca na równomiernym rozłożeniu kosztów początkowych zakupu środka trwałego na poszczególne miesiące jego użytkowania. Jest prosta do zastosowania w praktyce, koszty są równomiernie rozłożone w czasie, jednak metoda ta nie odzwierciedla rzeczywistego zużycia środka trwałego.
  • Amortyzacja degresywna, opierająca się na założeniu, że wartość środka z czasem maleje. Przy tej metodzie w początkowym okresie odpisy amortyzacyjne są większe i zmniejszają się z czasem. Pozwala to szybciej niż przy amortyzacji liniowej zaliczyć w koszty większą część początkowej wartości rzeczy podlegającej amortyzacji. Odzwierciedla rzeczywiste zużycie środków trwałych i przesuwa w czasie zapłatę podatku dochodowego, jednak wiąże się z mniejszymi wykazywanymi zyskami przedsiębiorstwa w początkowym okresie oraz ze zwiększonymi kosztami. Mniejszy wykazywany zysk może np. mieć znaczenie dla firm ubiegających się o kredyt bankowy.
  • Amortyzacja progresywna – według tej metody odpisy amortyzacyjne z czasem stają się proporcjonalnie większe. Metoda ta zakłada, że zużywanie się środka trwałego powoduje z czasem wzrost kosztów jego eksploatacji.
  • Amortyzacja jednorazowa – zgodnie z tą metodą cała wartość początkowa środka zostaje wpisana jako koszt z tytułu amortyzacji już w miesiącu oddania tego środka do używania, lub w miesiącu następnym. Nie można jednak tej metody stosować wobec samochodów osobowych, budynków i budowli. Dotyczy podatników nowych oraz małych, a jednorazowy odpis nie może przekroczyć równowartości 50 tys. euro.

Więcej na temat podatki porady prawne